Құбыла бағыты

Құбыла бағыты: шариғи үкімі және анықтау тәсілі

Шамасы келетін адам үшін құбылаға бет бұру — ғалымдардың бірауызды пікірі бойынша намаздың жарамдылық шарттарының бірі; құбыла — Меккедегі Әл-Масжид әл-Харамдағы Қасиетті Қағба. Мұсылмандар алғашында Байтул-Мақдиске қарап намаз оқыған, кейін Алла Тағала Пайғамбарына (с.ғ.с.) Қағбаға бет бұруды бұйырып, былай деді:

﴿قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾«Біз сенің жүзіңнің аспанға қарай бұрылғанын көріп тұрмыз. Енді сені өзің разы болатын құбылаға міндетті түрде бұрамыз. Ендеше жүзіңді Әл-Масжид әл-Харам жаққа бұр. Қай жерде болсаңдар да, жүздеріңді сол жаққа бұрыңдар»Бақара сүресі: 144

Белгілі риуаят бойынша құбыланың өзгеруі хижраның екінші жылы, Байтул-Мақдиске қарап он алты немесе он жеті ай намаз оқығаннан кейін болған. Бұл құрал әлемнің кез келген жерінен құбыла бағытын дәл білуге көмектеседі, сондай-ақ есептеудің ғылыми негізін, оны тексеру тәсілдерін және бұл жөніндегі ижтиһад үкімдерін түсіндіреді.

Құбыла бағыты қалай есептеледі?

Жер шамамен шар тәрізді, сондықтан оның бетіндегі екі нүкте арасындағы ең қысқа жол жазық картадағы түзу сызық емес, үлкен шеңбердің, яғни жазықтығы Жердің ортасы арқылы өтетін шеңбердің доғасы болады. Құбыла бағыты — намаз оқушы тұрған нүктеде осы доғаның географиялық солтүстік бағытымен жасайтын бұрышы; ол солтүстіктен сағат тілі бағытымен өлшенеді.

Есептеу екі нәрсеге сүйенеді:

• Қасиетті Қағбаның координаттары: ендігі шамамен 21.4225 солтүстік, бойлығы шамамен 39.8262 шығыс.
• Сіздің орныңыздың координаттары: оларды құрал құрылғыңыздағы орынды анықтау қызметінен немесе өзіңіз таңдаған қаладан алады.

Содан кейін сфералық тригонометрия арқылы шардағы бастапқы бағытты есептеу формуласы қолданылып, градуспен берілген сан шығады, мысалы, 135 градус, яғни құбыла оңтүстік-шығыс жақта. Сондықтан кейбір елдерде құбыла бағыты жазық картаға қарап күтетініңізге қайшы болып көрінуі мүмкін: мысалы, Солтүстік Америкада құбыла оңтүстік-шығысқа емес, солтүстік-шығысқа қарай болады, өйткені үлкен шеңбер доғасы ең қысқа жол.

Құрал сонымен қатар сіз бен Қағба арасындағы дәл сол жол бойынша есептелген шамамен қашықтықты километрмен көрсетеді.

Телефондағы компасты пайдалану

Смартфондардың көбінде компас қызметін атқаратын магнит сенсоры бар, сондықтан телефонды бұрғанда құрал құбылаға тікелей нұсқайтын жебені көрсетеді. Дұрыс көрсеткіш алу үшін мыналарға назар аударыңыз:

• Калибрлеу: көрсеткіш тұрақсыз болса, телефонды ауада бірнеше рет 8 санының пішінімен қозғаңыз, бұл сенсордың қайта калибрленуіне көмектеседі.
• Көлденең күй: телефонды алақаныңызға немесе тегіс бетке еңкейтпей, түзу қойыңыз.
• Металдар мен магниттерден алыс ұстау: электр құрылғылары, дауыс зорайтқыштар, темір құрылымдар, көліктер және магниті бар телефон қаптары көрсеткішті ондаған градусқа ауытқытуы мүмкін.
• Бірнеше тәсілмен тексеру: мысалы, нәтижені жақын маңдағы мешіттің михрабының бағытымен немесе төменде айтылатын күн тәсілімен салыстырыңыз.

Магниттік солтүстік және географиялық солтүстік

Компас магниттік солтүстікке нұсқайды; бұл уақыт өте баяу өзгеретін және географиялық солтүстікке (құбыла бағыты есептелетін нағыз Солтүстік полюске) сәйкес келмейтін нүкте. Олардың арасындағы айырмашылық магниттік ауытқу деп аталады, ол жерден жерге өзгереді: кейбір елдерде бір-екі градус, басқа елдерде он градустан асуы мүмкін. Көптеген телефондар орын қызметі қосылғанда бұл ауытқуды автоматты түрде түзетеді, сондықтан ең дәл нәтиже алу үшін бұған рұқсат беру керек.

Құбыланы күн арқылы анықтау

Ең дәл әрі қарапайым тәсілдердің бірі — күннің Қағбаның тура үстінде тұруы құбылысы арқылы анықтау: күн жылына екі рет шамамен Қағбаның тура үстінен өтеді, бұл шамамен 28 мамырда Мекке уақытымен шамамен түскі 12:18-де және шамамен 16 шілдеде Мекке уақытымен шамамен түскі 12:27-де болады, жылдан жылға шамалы айырмашылықтармен. Сол сәтте күн көкжиектен жоғары тұрған елдерде кез келген тік тұрған бағананың көлеңкесі құбылаға тура қарама-қарсы жаққа нұсқайды, ал күнге қараған бағыт — құбыла бағыты.

Мұны қолдану үшін: аталған уақытты жергілікті уақытыңызға ауыстырыңыз, содан кейін тегіс жерге таяқ тұрғызыңыз немесе салмақ ілінген жіп іліңіз, белгіленген уақытта көлеңке бойымен сызық сызыңыз; көлеңкенің ұшынан таяққа қараған бағыт — құбыла бағыты. Бұл тәсіл сол сәтте күн көкжиектен жоғары көрінетін елдерде, мысалы, Африканың, Еуропаның, Таяу Шығыстың және Батыс Азияның көптеген елдерінде жарамды.

Құбыла бойынша ижтиһадтың және шамалы қателіктің үкімі

Фақиһтар Қағбаны көзімен көріп тұрған адам мен одан алыс жүрген адамды ажыратқан: оны көріп тұрған жақын адам Қағбаның өзіне дәл бет бұруы тиіс, ал алыстағы адамға көпшілік ғалымдар бойынша оның өзіне емес, жағына бет бұру міндетті, өйткені алыстағы адамға оның өзіне кесімді түрде дәл бет бұру мүмкін емес. Олар Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) Мәдина тұрғындарына айтқан мына сөзін дәлел еткен:

«Шығыс пен батыстың арасы — құбыла»Тирмизи мен Ибн Мәжә риуаят еткен

Ғалымдар бойынша оның мағынасы: Мәдина тұрғындары сияқты құбыласы оңтүстік жақта болғандар үшін шығыс пен батыстың арасы — құбыла жағы. Бұдан есептелген бағыттан шамалы ауытқу зиян келтірмейтіні, намаз оқушы градустарды аса дәлдікпен белгілеуге міндетті еместігі, тек қолындағы құралдармен құбыла жағына бет бұруға тырысуы жеткілікті екені шығады.

Кім құбыланы анықтауда ижтиһад етіп намаз оқыса, кейін намаздан соң қателескені анықталса, көпшілік ғалымдар бойынша оның намазы жарамды және қайта оқу міндетті емес, өйткені ол шамасы келгенін істеді, ал Алла Тағала былай дейді:

﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ﴾«Шамаларың келгенше Алладан қорқыңдар»Тағабун сүресі: 16

Ал қателігі намаз барысында анықталса, ол құбылаға бұрылып, намазын жалғастырады; Құба тұрғындары намаз оқып тұрғанда құбыланың өзгергені туралы хабар жеткенде, Қағбаға бұрылғаны сияқты; бұл хадис екі «Сахихта» бар.

Құралды қалай пайдалану керек?

1. Браузерге орныңызға қол жеткізуге рұқсат беріңіз немесе қалаңызды қолмен таңдаңыз.
2. Географиялық солтүстіктен құбыла бұрышы градуспен және Меккеге дейінгі қашықтық көрсетіледі.
3. Телефонда бағыт сенсорына қол жеткізуге рұқсат беріңіз, содан кейін құрылғыны көлденең ұстап, жебе құбыла белгісімен сәйкес келгенше бұрылыңыз.

Құбыланы анықтағаннан кейін қалаңыздағы намаз уақыттарымен танысыңыз.