Kıble Yönü

Kıble yönü: dinî hükmü ve belirlenme yöntemi

Kıbleye yönelmek, gücü yetenler için âlimlerin ittifakıyla namazın sıhhat şartlarından biridir; kıble, Mekke-i Mükerreme'deki Mescid-i Haram'da bulunan Kâbe-i Müşerrefe'dir. Müslümanlar başlangıçta Beytülmakdis'e doğru namaz kılıyorlardı; sonra Allah Teâlâ Peygamberi'ne ﷺ Kâbe'ye yönelmesini emrederek şöyle buyurdu:

﴿قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾“Yüzünün göğe doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Elbette seni hoşnut olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede olursanız olun, yüzlerinizi o tarafa çevirin.”Bakara Suresi: 144

Meşhur olana göre kıblenin değiştirilmesi, Beytülmakdis'e doğru yaklaşık on altı veya on yedi ay namaz kılındıktan sonra hicretin ikinci yılında oldu. Bu araç, hesabın ilmî temelini, onu doğrulama yollarını ve bu konudaki içtihat hükümlerini açıklayarak dünyanın her yerinden kıble yönünü hassas biçimde öğrenmenize yardımcı olur.

Kıble yönü nasıl hesaplanır?

Dünya yaklaşık olarak küre şeklindedir; bu nedenle yüzeyindeki iki nokta arasındaki en kısa yol, düz haritadaki bir doğru değil, düzlemi dünyanın merkezinden geçen büyük dairenin bir yayıdır. Kıble yönü, bu yayın namaz kılanın durduğu noktada coğrafi kuzey yönüyle yaptığı açıdır ve kuzeyden saat yönünde ölçülür.

Hesap iki şeye dayanır:

• Kâbe-i Müşerrefe'nin koordinatları: yaklaşık 21,4225 kuzey enlemi ve yaklaşık 39,8262 doğu boylamı.
• Konumunuzun koordinatları: Aracın cihazınızdaki konum hizmetinden veya seçtiğiniz şehirden aldığı koordinatlar.

Ardından küresel trigonometri kullanılarak küre üzerinde başlangıç yönü denklemi uygulanır ve derece cinsinden bir sayı elde edilir; örneğin 135 derece, yani kıble güneydoğu yönündedir. Bu nedenle bazı ülkelerde kıble yönü, düz haritaya bakarak beklenenden farklı görünebilir; örneğin Kuzey Amerika'da kıble güneydoğuya değil kuzeydoğuya doğrudur, çünkü en kısa olan büyük daire yayıdır.

Araç ayrıca sizinle Kâbe arasındaki yaklaşık mesafeyi aynı rota üzerinden hesaplanmış olarak kilometre cinsinden gösterir.

Telefonda pusula kullanımı

Akıllı telefonların çoğunda pusula işlevi gören manyetik bir sensör bulunur; telefonu yönlendirdiğinizde araç doğrudan kıbleyi gösteren bir ok gösterir. Doğru bir ölçüm almak için şunlara dikkat edin:

• Kalibrasyon: Ölçüm kararsızsa, telefonu havada birkaç kez 8 rakamı çizecek şekilde hareket ettirin; bu, sensörün yeniden kalibre edilmesine yardımcı olur.
• Yatay konum: Telefonu avucunuzda veya düz bir yüzeyde, eğmeden düz tutun.
• Metallerden ve mıknatıslardan uzak durmak: Elektrikli cihazlar, hoparlörler, demir yapılar, arabalar ve mıknatıslı telefon kılıfları ölçümü onlarca derece saptırabilir.
• Birden fazla yolla doğrulama: Sonucu yakındaki bir caminin mihrap yönüyle veya aşağıda anlatılan güneş yöntemiyle karşılaştırmak gibi.

Manyetik kuzey ve coğrafi kuzey

Pusula, zamanla yavaşça değişen ve coğrafi kuzeyle (kıble yönünün hesaplandığı gerçek kuzey kutbu) örtüşmeyen manyetik kuzeyi gösterir. Aralarındaki farka manyetik sapma denir ve yerden yere değişir; bazı ülkelerde bir iki derece olabilirken diğerlerinde on dereceyi aşar. Pek çok telefon konum hizmeti açıldığında bu sapmayı otomatik olarak düzeltir; en doğru sonucu almak için buna izin vermelisiniz.

Kıbleyi güneşle belirlemek

En hassas ve en basit yöntemlerden biri, kıbleyi güneşin Kâbe üzerinde dik konuma gelmesi olayıyla belirlemektir. Güneş yılda iki kez yaklaşık olarak tam Kâbe'nin üzerinden geçer: Mekke saatiyle öğlen 12:18 civarında yaklaşık 28 Mayıs'ta ve Mekke saatiyle öğlen 12:27 civarında yaklaşık 16 Temmuz'da; yıldan yıla küçük farklarla. O anda güneşin ufkun üzerinde olduğu ülkelerde dik duran her direğin gölgesi kıblenin tam ters yönünü gösterir; dolayısıyla güneşe doğru olan yön kıble yönüdür.

Bunu uygulamak için: belirtilen saati yerel saatinize çevirin, ardından düz bir zemine bir çubuk dikin veya ağırlıkla sarkıtılmış bir ip asın; belirlenen vakitte gölgenin uzantısı boyunca bir çizgi çizin. Gölgenin ucundan çubuğa doğru olan yön kıble yönüdür. Bu yöntem, Afrika, Avrupa, Orta Doğu ve Batı Asya ülkelerinin çoğu gibi güneşin o anda ufkun üzerinde göründüğü ülkelerde işe yarar.

Kıblede içtihadın ve küçük hatanın hükmü

Fakihler, Kâbe'yi gözüyle gören ile ondan uzakta olan arasında ayrım yapmıştır: onu gören yakındaki kişinin bizzat Kâbe'nin kendisine (ayn) isabet etmesi gerekir; uzaktaki kişi için ise cumhura göre gereken, kendisine değil yönüne (cihet) isabet etmektir; çünkü uzaktaki biri için kendisine kesin olarak isabet etmek imkânsızdır. Bunu, Peygamber'in ﷺ Medine halkına söylediği şu sözle delillendirmişlerdir:

«Doğu ile batı arası kıbledir.»Tirmizî ve İbn Mâce rivayet etmiştir

Âlimlere göre anlamı şudur: Medine halkı gibi kıblesi güney yönünde olanlar için doğu ile batı arası onların kıble yönüdür. Bunun sonucu olarak hesaplanan yönden küçük bir sapma zarar vermez; namaz kılanın dereceleri son derece hassas biçimde ayarlaması gerekmez, sadece imkânı olan vasıtalarla yöne yönelmek için gayret eder.

Kıbleyi belirlemek için içtihat edip namaz kılan, sonra namazdan sonra hata ettiği ortaya çıkan kimsenin namazı âlimlerin cumhuruna göre sahihtir ve onu iade etmesi gerekmez; çünkü gücünün yettiğini yapmıştır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:

﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ﴾“Gücünüz yettiğince Allah'tan sakının.”Teğâbün Suresi: 16

Hata namaz sırasında ortaya çıkarsa, Kubâ halkının namazdayken kıblenin değiştirildiği haberi kendilerine ulaşınca Kâbe'ye dönmeleri gibi, kıbleye döner ve namazını tamamlar; hadis Sahîhayn'dadır.

Araç nasıl kullanılır?

1. Tarayıcının konumunuza erişmesine izin verin veya şehrinizi elle seçin.
2. Coğrafi kuzeyden derece cinsinden kıble açısı ve Mekke'ye olan mesafe görünecektir.
3. Telefonda yön sensörüne erişime izin verin, ardından cihazı yatay tutup ok kıble işaretiyle örtüşene kadar dönün.

Kıbleyi belirledikten sonra şehrinizdeki namaz vakitlerini öğrenin.