Hicrî Tarih Çevirici

Hicrî takvim: Ümmetin tarihi ve ibadetlerinin vakti

Hicrî takvim, Müslümanların ibadetlerini ve dinî günlerini belirlemede esas aldıkları kamerî takvimdir. Ramazan ayının girişi, haccın zamanı, havl dolduğunda zekâtın veriliş vakti ve bazı durumlarda boşanmış ve kocası vefat etmiş kadının iddeti onunla bilinir. Ayın dünya etrafındaki dönüşüne dayanan bir takvimdir; her ay güneş battıktan sonra yeni hilalin görünmesiyle başlar. Allah Teâlâ hilalleri insanların vakitlerini bildikleri işaretler kılmıştır; nitekim şöyle buyurur:

﴿يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ﴾“Sana hilalleri soruyorlar. De ki: Onlar insanlar ve hac için vakit ölçüleridir.”Bakara Suresi: 189

Bu araç, hicrî ve miladî tarihler arasında hızlı ve hassas çeviri yapmanızı, bu çevirinin dayandığı esasları ve sınırlarını anlamanızı amaçlar; böylece sonuca ne zaman güveneceğinizi ve ne zaman ülkenizdeki resmî makamlara başvuracağınızı bilirsiniz.

Hicrî takvimin Ömer b. Hattâb (r.a.) döneminde ortaya çıkışı

Araplar İslam'dan önce kamerî ayları isimleriyle biliyorlardı; ancak yılları saymak için ortak bir başlangıç esas almıyor, Fil Yılı gibi büyük olaylarla tarihlendiriyorlardı. Ömer b. Hattâb'ın (r.a.) hilafetinde İslam devleti genişleyip yazışmalar, akitler ve divanlar çoğalınca, yazışmaların düzenleneceği sabit bir tarihe ihtiyaç doğdu. Ömer bu konuda sahâbeyle istişare etti; Peygamber'in ﷺ doğumu, peygamberliği, vefatı veya hicreti ile tarihlendirme arasında görüşler çeşitlendi; sonunda Mekke'den Medine'ye Nebevî hicretin tarihin başlangıcı olması kararlaştırıldı; çünkü Allah'ın onunla hak ile batılı ayırdığı ve ardından İslam devletinin kurulduğu olaydı. Meşhur olana göre bu, hicretin on yedinci veya on sekizinci yılında oldu.

Ardından hicret Rebîülevvel'de gerçekleşmiş olmasına rağmen Muharrem ayının yılın başı olmasını seçtiler; çünkü Muharrem insanların hacdan döndükleri aydır ve hicret azmi Zilhicce'deki Akabe biatından sonra başlamıştı. Böylece hicretin birinci yılının 1 Muharrem'i yaklaşık olarak miladî 622 yılının temmuz ortasına denk geldi.

On iki hicrî ay

Hicrî takvimde ay sayısı on ikidir; bu, Kur'an-ı Kerim'in belirlediği sayıdır ve bunlardan dördü, Allah'ın şanını yücelttiği haram aylardır:

﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ﴾“Şüphesiz Allah katında ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı günkü yazısında on ikidir. Bunlardan dördü haram aylardır. İşte bu dosdoğru dindir. Öyleyse o aylarda kendinize zulmetmeyin.”Tevbe Suresi: 36

Haram aylar şunlardır: Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep. Aşağıda ayların sırasıyla ve her biriyle ilgili en önemli hususlarla birlikte bir tablosu yer almaktadır:

Ümmü'l-Kurâ, şer'î rü'yet ve astronomik hesap

Hicrî ayın başlangıcından söz edilirken üç kavram sıkça birbirine karıştırılır; her birinin kendi kullanımı vardır:

Şer'î rü'yet

Ayın yirmi dokuzuncu günü güneş battıktan sonra hilalin gözle görülmesidir; görülürse yeni ay girer, aksi hâlde ay otuz güne tamamlanır. Âlimlerin cumhuruna göre Ramazan, Şevval ve Zilhicce'nin girişinin ispatında asıl budur; nitekim Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

«Onu (hilali) görünce oruç tutun, onu görünce bayram yapın; eğer hava bulutlu olursa Şaban'ın sayısını otuza tamamlayın.»Buhârî rivayet etmiştir

Astronomik hesap

Gök cisimlerinin hareket denklemlerine dayanarak ayın güneşle kavuşum (içtima) zamanlarının ve hilalin görülme imkânının hesaplanmasıdır. Bu hesap, kavuşum anını belirlemede yüksek bir hassasiyete ulaşmıştır; ancak görülme imkânının belirlenmesi, astronomların farklılaştığı kriterlere dayanır. Bazı ülkeler ve kurumlar ayların ispatında astronomik hesabı esas alırken, diğerleri onu yalnızca nefiy için, yani hesap görülmenin imkânsızlığını kesin olarak ortaya koyduğunda rü'yet iddiasında bulunanın şahitliğini reddetmek için kullanır.

Ümmü'l-Kurâ takvimi

Suudi Arabistan'da medeni ve idari amaçlar için resmî olarak kullanılan takvimdir; önceden belirlenmiş astronomik kurallara dayanır. Mevcut hâliyle, kavuşum Mekke-i Mükerreme'de güneş batmadan önce gerçekleşirse ve ay güneşten sonra batarsa ay başlar. Bu nedenle gelecek yıllar için tarihleri bilinebilir; bu da onu otomatik çeviri için uygun kılar. Ne var ki Suudi Arabistan'ın kendisi Ramazan, iki bayram ve Zilhicce'nin girişinin ispatında şer'î rü'yeti esas alır; dolayısıyla bir özel günün resmî duyurusu Ümmü'l-Kurâ takviminden bir gün farklı olabilir.

Tarih ülkeler arasında neden bir gün farklı olabilir?

Bir ülkedeki hicrî tarihin diğerinden bir gün önde veya geride olması normaldir; bunun pek çok sebebi vardır:

• Matla farklılığı: Hilal batıdaki bir ülkede görülürken doğudaki bir ülkede görülmeyebilir; çünkü gün batımı geciktikçe ay güneşten daha uzak ve ufukta daha yüksek olur.
• İspat yöntemi farklılığı: Çıplak gözle rü'yeti esas alanlar, hesabı esas alanlar ve ikisini birleştirenler arasında.
• İttihâd-ı metâli' ve ihtilâf-ı metâli': Bazı ülkeler Mekke gibi başka bir ülkenin rü'yetine uyar, bazıları yalnızca kendi yerel rü'yetini esas alır; bu, fakihler arasında bilinen ihtilaflı bir meseledir.
• Hava şartları: Bulutlar ve toz, gerçekte var olan bir hilalin görülmesini engelleyebilir; bu durumda ay otuza tamamlanır.

Hicrî yıl ile miladî yıl arasındaki fark

Hicrî yıl kamerî bir yıldır; ortalama kamerî dönem yaklaşık 29,53 gün olduğu için ayların uzunluğu 29 ile 30 gün arasında değişir. Bu nedenle hicrî yılın uzunluğu 354 veya 355 gündür; miladî yıl ise 365 gün, artık yılda 366 gün olan şemsî bir yıldır. Aralarındaki fark her yıl yaklaşık 11 gündür.

Bu farkın sonuçlarından biri, hicrî özel günlerin miladî takvimde her yıl yaklaşık 11 gün öne kaymasıdır; böylece Ramazan bazen kışa, bazen yaza denk gelir ve yaklaşık 33 yıl içinde yılın bütün mevsimlerini dolaşır. Bunda açık bir hikmet vardır: Müslüman ömrü boyunca uzun ve kısa, sıcak ve soğuk günlerde oruç tutar; konumları farklı olsa da ülkeler bunda eşit olur. Her 33 hicrî yılın yaklaşık 32 miladî yıla denk geldiğini bilmek faydalıdır; bu, hicrî yaşın miladî yaştan neden büyük olduğunu açıklar. Bunu yaş hesaplayıcı ile doğrulayabilirsiniz.

Hicrî tarih çevirici nasıl kullanılır?

1. Çeviri yönünü seçin: miladîden hicrîye veya hicrîden miladîye.
2. Gün, ay ve yılı ilgili alanlara girin.
3. Sonucu haftanın günüyle birlikte görmek için çevir düğmesine basın.
4. Bugünün tarihine ihtiyaç duyduğunuzda araç, güncel hicrî ve miladî tarihleri otomatik olarak gösterir.

Araç, Ümmü'l-Kurâ takviminin desteklediği aralığı kapsar; geçmişteki çok uzak tarihlerde küçük farklar görülebilir, çünkü hesaba dayalı takvim o zaman kullanılmıyordu. Yaklaşan özel günlerin tarihlerini tam olarak öğrenmek için İslami özel günler sayfasına bakın; zekâtın havlini hesaplamak için zekât hesaplayıcıdan yararlanın.