تبدیل تاریخ
تقویم هجری قمری: تاریخ امت و میقات عبادات آن
تقویم هجری قمری تقویمی است که مسلمانان در تنظیم عبادات و مناسبت‌های دینی خود بر آن تکیه می‌کنند؛ با آن آغاز ماه رمضان، زمان حج، وقت پرداخت زکات با گذشت حول و عده زن طلاق‌گرفته و زنی که شوهرش درگذشته در برخی حالاتش شناخته می‌شود. این تقویم بر گردش ماه به دور زمین استوار است و هر ماه با پدیدار شدن هلال نو پس از غروب آفتاب آغاز می‌شود. خداوند متعال هلال‌ها را نشانه‌هایی قرار داده که مردم با آن‌ها اوقات خود را بشناسند، چنان‌که فرموده است:
﴿يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ﴾«از تو درباره هلال‌ها می‌پرسند؛ بگو: آن‌ها بیان اوقات برای مردم و [تعیین زمان] حج است.»سوره بقره: 189
هدف این ابزار آن است که بتوانید به‌سرعت و دقت میان تاریخ هجری قمری و میلادی تبدیل کنید و پایه‌ها و حدود این تبدیل را بفهمید تا بدانید چه زمانی به نتیجه تکیه کنید و چه زمانی به مراجع رسمی کشورتان مراجعه نمایید.
پیدایش تقویم هجری قمری در دوران عمر بن خطاب رضی الله عنه
عرب‌ها پیش از اسلام ماه‌های قمری را با نام‌هایشان می‌شناختند، اما مبدأ واحدی برای شمارش سال‌ها نداشتند، بلکه با رویدادهای بزرگ مانند عام‌الفیل تاریخ‌گذاری می‌کردند. هنگامی که دولت اسلامی در خلافت عمر بن خطاب رضی الله عنه گسترش یافت و مکاتبات، قراردادها و دیوان‌ها فزونی گرفت، نیاز به تاریخی ثابت برای تنظیم نامه‌ها پدید آمد. عمر در این باره با صحابه مشورت کرد و نظرها میان تاریخ‌گذاری با تولد پیامبر ﷺ، بعثت، وفات یا هجرت ایشان متفاوت بود؛ سرانجام نظر بر آن قرار گرفت که هجرت نبوی از مکه به مدینه آغاز تاریخ باشد، زیرا رویدادی بود که خداوند با آن حق را از باطل جدا کرد و پس از آن دولت اسلام برپا شد. این کار بنا بر قول مشهور در سال هفدهم یا هجدهم هجری بود.
سپس ماه محرم را آغاز سال برگزیدند، با آنکه هجرت در ربیع‌الاول روی داد، زیرا محرم ماهی است که مردم در آن از حج بازمی‌گردند و تصمیم بر هجرت پس از بیعت عقبه در ذی‌الحجه آغاز شده بود. بدین ترتیب اول محرم سال نخست هجری تقریباً با نیمه ماه ژوئیه سال 622 میلادی مصادف شد.
ماه‌های دوازده‌گانه هجری قمری
تعداد ماه‌ها در تقویم هجری قمری دوازده ماه است، همان عددی که قرآن کریم مقرر کرده است، و از میان آن‌ها چهار ماه حرام است که خداوند شأنشان را بزرگ داشته است:
﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ﴾«همانا شمار ماه‌ها نزد خداوند در کتاب خدا، از روزی که آسمان‌ها و زمین را آفرید، دوازده ماه است که چهار ماه از آن‌ها حرام است؛ این است دین استوار؛ پس در این ماه‌ها بر خود ستم نکنید.»سوره توبه: 36
ماه‌های حرام عبارت‌اند از: ذی‌القعده، ذی‌الحجه، محرم و رجب. در ادامه جدولی از ماه‌ها به ترتیب همراه با برجسته‌ترین نکات مربوط به هر یک آمده است:
| ترتیب | ماه | توضیحات |
|---|---|---|
| 1 | محرّم | از ماه‌های حرام، نخستین ماه سال هجری قمری، و روز عاشورا (10 محرم) در آن است |
| 2 | صفر | به عبادت خاصی اختصاص ندارد و فال بد زدن به آن هیچ اصلی ندارد |
| 3 | ربیع‌الاول | هجرت نبوی در آن روی داد و بنا بر قول مشهور پیامبر ﷺ در آن متولد شد و درگذشت |
| 4 | ربیع‌الآخر | ربیع‌الثانی نیز نامیده می‌شود |
| 5 | جمادی‌الاولی | در کاربرد رایج جمادی‌الاول نیز گفته می‌شود |
| 6 | جمادی‌الآخره | جمادی‌الثانیه نیز نامیده می‌شود |
| 7 | رجب | از ماه‌های حرام، و به سبب جدا بودنش از دیگر ماه‌های حرام «رجب فرد» نامیده می‌شود |
| 8 | شعبان | پیامبر ﷺ در آن بسیار روزه می‌گرفت |
| 9 | رمضان | ماه روزه و نزول قرآن، و شب قدر در آن است |
| 10 | شوّال | اول آن عید فطر است، روزه شش روز از آن مستحب است و نخستین ماه از ماه‌های حج است |
| 11 | ذی‌القعده | از ماه‌های حرام و از ماه‌های حج |
| 12 | ذی‌الحجه | از ماه‌های حرام، و حج، روز عرفه و عید قربان در آن است |
ام‌القری، رؤیت شرعی و محاسبه نجومی
هنگام سخن گفتن از آغاز ماه قمری، سه مفهوم بسیار با هم اشتباه گرفته می‌شوند و هر یک کاربرد خود را دارد:
رؤیت شرعی
دیدن هلال با چشم پس از غروب آفتاب روز بیست و نهم ماه است؛ اگر دیده شد، ماه جدید آغاز می‌شود و گرنه ماه سی روز کامل می‌شود. این اصل در اثبات آغاز رمضان، شوال و ذی‌الحجه نزد جمهور علماست، به دلیل فرموده پیامبر ﷺ:
«با دیدن آن [هلال] روزه بگیرید و با دیدن آن افطار کنید؛ و اگر بر شما پوشیده ماند، شمار شعبان را سی روز کامل کنید.»روایت بخاری
محاسبه نجومی
محاسبه زمان‌های مقارنه ماه با خورشید (محاق) و امکان رؤیت هلال بر پایه معادلات حرکت اجرام سماوی است. این محاسبه در تعیین لحظه مقارنه به دقت بالایی رسیده است، اما تعیین امکان رؤیت به معیارهایی بستگی دارد که منجمان در آن اختلاف دارند. برخی کشورها و نهادها در اثبات ماه‌ها بر محاسبه نجومی تکیه می‌کنند، در حالی که دیگران آن را فقط برای نفی به کار می‌برند، یعنی رد شهادت کسی که مدعی رؤیت است، اگر محاسبه به‌طور قطعی محال بودن آن را نشان دهد.
تقویم ام‌القری
تقویم رسمی معتبر در عربستان سعودی برای اهداف مدنی و اداری است و بر قواعد نجومی از پیش تعیین‌شده بنا شده است که در شکل کنونی‌اش بر این استوار است که ماه آغاز شود اگر مقارنه پیش از غروب آفتاب در مکه مکرمه رخ دهد و ماه پس از خورشید غروب کند. از این رو تاریخ‌های آن برای سال‌های آینده قابل دانستن است و همین آن را برای تبدیل خودکار مناسب می‌سازد. با این حال خود عربستان سعودی در اثبات آغاز رمضان، دو عید و ذی‌الحجه بر رؤیت شرعی تکیه می‌کند؛ پس ممکن است اعلام رسمی مناسبت یک روز با تقویم ام‌القری تفاوت داشته باشد.
چرا ممکن است تاریخ میان کشورها یک روز تفاوت داشته باشد؟
طبیعی است که تاریخ هجری قمری در یک کشور یک روز از کشوری دیگر جلوتر یا عقب‌تر باشد و علت‌های آن متعدد است، از جمله:
- اختلاف مطالع: ممکن است هلال در کشوری غربی دیده شود و در کشوری شرقی دیده نشود، زیرا هرچه غروب دیرتر باشد، ماه از خورشید دورتر و در افق بالاتر است.
- اختلاف روش اثبات: میان کسی که بر رؤیت با چشم غیرمسلح تکیه می‌کند، کسی که بر محاسبه تکیه می‌کند و کسی که هر دو را جمع می‌کند.
- وحدت یا اختلاف مطالع: برخی کشورها از رؤیت کشوری دیگر مانند مکه پیروی می‌کنند و برخی فقط بر رؤیت محلی خود تکیه می‌کنند و این مسئله‌ای اختلافی و شناخته‌شده میان فقهاست.
- شرایط جوی: ابر و غبار ممکن است مانع دیدن هلالی شوند که واقعاً وجود دارد؛ پس ماه سی روز کامل می‌شود.
تفاوت سال هجری قمری و سال میلادی
سال هجری سالی قمری است که طول ماه در آن میان 29 و 30 روز است، زیرا میانگین دوره قمری حدود 29.53 روز است. از این رو طول سال هجری قمری 354 یا 355 روز است، در حالی که سال میلادی سالی شمسی با طول 365 روز یا 366 روز در سال کبیسه است. تفاوت میان این دو هر سال حدود 11 روز است.
از آثار این تفاوت آن است که مناسبت‌های هجری قمری هر سال حدود 11 روز در تقویم میلادی جلو می‌آیند؛ پس رمضان گاهی در زمستان و گاهی در تابستان می‌آید و در حدود 33 سال بر همه فصل‌های سال می‌گردد. در این حکمتی آشکار است، زیرا مسلمان در طول عمرش در روزهای بلند و کوتاه، گرم و سرد روزه می‌گیرد و کشورها با وجود تفاوت موقعیتشان در این امر برابر می‌شوند. سودمند است بدانید که هر 33 سال هجری قمری تقریباً معادل 32 سال میلادی است و این توضیح می‌دهد که چرا سن به هجری قمری بیشتر از میلادی است؛ می‌توانید این را با محاسبه‌گر سن بررسی کنید.
چگونه از مبدل تاریخ هجری قمری استفاده کنید؟
- جهت تبدیل را انتخاب کنید: از میلادی به هجری قمری یا از هجری قمری به میلادی.
- روز، ماه و سال را در فیلدهای مربوط وارد کنید.
- دکمه تبدیل را بزنید تا نتیجه همراه با نام روز هفته نمایش داده شود.
- هنگام نیاز به تاریخ امروز، ابزار به‌طور خودکار تاریخ هجری قمری و میلادی جاری را نمایش می‌دهد.
این ابزار محدوده‌ای را که تقویم ام‌القری پشتیبانی می‌کند پوشش می‌دهد و ممکن است در تاریخ‌های بسیار دور در گذشته تفاوت‌های اندکی دیده شود، زیرا تقویم محاسباتی در آن زمان به کار نمی‌رفت. برای دانستن دقیق زمان مناسبت‌های پیش رو، صفحه مناسبت‌های اسلامی را ببینید و برای محاسبه حول زکات از محاسبه‌گر زکات کمک بگیرید.
پرسش‌های متداول
مبدل تاریخ هجری قمری بر کدام تقویم تکیه دارد؟
مبدل بر تقویم ام‌القری تکیه دارد که به‌طور رسمی در عربستان سعودی معتبر است و تقویمی بنا شده بر قواعد نجومی ثابت است.
چرا تاریخ هجری قمری در ابزار با اعلام کشورم یک روز تفاوت دارد؟
زیرا بسیاری از کشورها ماه‌ها را با رؤیت شرعی هلال یا با معیارهای نجومی متفاوت اثبات می‌کنند؛ همچنین اختلاف مطالع و شرایط جوی بر رؤیت هلال اثر می‌گذارد.
چه کسی تقویم هجری قمری را بنیان نهاد؟
تاریخ‌گذاری با هجرت نبوی در خلافت عمر بن خطاب رضی الله عنه پس از مشورت با صحابه مقرر شد و محرم آغاز سال قرار داده شد.
سال هجری قمری چند روز است؟
سال هجری قمری 354 یا 355 روز است، یعنی حدود 11 روز از سال میلادی کوتاه‌تر است.
ماه‌های حرام کدام‌اند؟
چهار ماهی هستند که خداوند در سوره توبه آیه 36 ذکر کرده است: ذی‌القعده، ذی‌الحجه، محرم و رجب.
آیا در تعیین آغاز رمضان و عید به مبدل تکیه کنم؟
مبدل تاریخی تقریبی بر اساس ام‌القری می‌دهد، اما آغاز روزه و عید با اعلام مرجع شرعی ذی‌صلاح در کشور شما تعیین می‌شود.