محاسبه‌گر فدیه و کفاره

فدیه و کفاره‌ها در اسلام

از رحمت خداوند متعال بر بندگانش این است که برایشان چیزی مقرر کرده تا با آن کوتاهی را جبران کنند و عباداتی را که به سبب عذری از دست داده‌اند جبران نمایند، یا اثر نافرمانی را در صورت وقوع آن بزدایند. از جمله آن‌ها فدیه و کفاره است. تفاوت کلی این دو آن است که فدیه جایگزین عبادتی است که مکلف به‌طور دائم از انجام آن ناتوان است، مانند پیرمرد سالخورده‌ای که توان روزه ندارد؛ اما کفاره کیفر و پاک‌سازی‌ای است که خداوند برای زدودن گناه کاری ممنوع مقرر کرده است، مانند شکستن سوگند یا هتک حرمت روز رمضان.

محاسبه‌گر فدیه و کفاره‌ها در وب‌سایت میزان به شما کمک می‌کند تعداد مسکینانی که اطعامشان واجب است، مقدار غذا به کیلوگرم و هزینه تقریبی را برای هر یک از این انواع بدانید، همراه با بیان جایگزین‌های مشروع مانند روزه هنگام ناتوانی.

اول: فدیه روزه

فدیه روزه، اطعام یک مسکین به ازای هر روزی است که مسلمان به سبب عذری دائم که او را از روزه و قضا بازمی‌دارد، روزه نگرفته است. اصل آن فرموده خداوند متعال است:

﴿أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ﴾«روزهایی معدود [را روزه بدارید]؛ پس هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد، [به همان تعداد] از روزهای دیگر [روزه بگیرد]؛ و بر کسانی که توان آن را [با سختی] دارند، فدیه‌ای است: خوراک دادن به یک مسکین.»سوره بقره: 184

از ابن عباس رضی الله عنهما به صحت رسیده است، در آنچه بخاری روایت کرده، که گفت این آیه منسوخ نیست و درباره پیرمرد سالخورده و پیرزنی است که توان روزه گرفتن ندارند؛ پس به جای هر روز یک مسکین را اطعام می‌کنند.

فدیه بر چه کسی واجب است؟

• پیرمرد سالخورده و پیرزن که روزه برایشان بسیار دشوار است و امید نمی‌رود که توان آن را بیابند.
• بیمار مبتلا به بیماری مزمنی که امید بهبودش نمی‌رود، به گفته پزشکان مورد اعتماد، مانند کسی که به‌طور دائم در تمام روز به دارو یا غذا نیاز دارد.

اما بیمار مبتلا به بیماری گذرا که امید شفایش هست، مسافر، و زن حائض و نفساء، روزه نمی‌گیرند و پس از رمضان قضا می‌کنند و فدیه‌ای بر آنان نیست. اگر بیمار پیش از آنکه بتواند قضا کند بمیرد، نزد جمهور علما چیزی بر او نیست.

حالات دیگری که در آن‌ها اختلاف است

زن باردار و شیرده اگر روزه نگیرند: علما اتفاق دارند که اگر بر خود یا فرزند بترسند، می‌توانند روزه نگیرند؛ سپس در آنچه بر آنان لازم است اختلاف کرده‌اند: حنفیه فقط قضا را لازم می‌دانند، شافعیه و حنابله اگر ترس تنها بر فرزند باشد قضا همراه با فدیه را لازم می‌دانند، و مالکیه میان باردار و شیرده تفصیل قائل‌اند. همچنین کسی که قضای رمضان را بدون عذر تا رسیدن رمضان بعدی به تأخیر انداخته است: جمهور بر آن‌اند که قضا می‌کند و برای هر روز یک مسکین را اطعام می‌نماید و حنفیه فقط قضا را لازم می‌دانند.

دوم: کفاره سوگند

کفاره سوگند بر کسی واجب است که به خداوند متعال بر کاری ممکن در آینده سوگند بخورد و سپس آن را بشکند، به اینکه کاری را که سوگند خورده بود ترک کند انجام دهد، یا کاری را که سوگند خورده بود انجام دهد ترک کند. خداوند متعال آن را در این فرموده بیان کرده است:

﴿لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الْأَيْمَانَ ۖ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ۚ ذَٰلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ﴾«خداوند شما را به سبب سوگندهای بیهوده‌تان مؤاخذه نمی‌کند، ولی به سبب سوگندهایی که [از روی قصد] بسته‌اید مؤاخذه می‌کند؛ پس کفاره آن خوراک دادن به ده مسکین است از غذای متوسطی که به خانواده خود می‌دهید، یا پوشاندن آنان، یا آزاد کردن یک برده؛ و هر کس نیابد، سه روز روزه [بگیرد]. این کفاره سوگندهای شماست هنگامی که سوگند خوردید.»سوره مائده: 89

پس کفاره سوگند ابتدا به صورت تخییر و سپس به ترتیب است: سوگندشکن یکی از سه کار را برمی‌گزیند:

1. اطعام ده مسکین از غذای متوسطی که به خانواده‌اش می‌دهد.
2. پوشاندن ده مسکین با پوششی که در نماز کافی باشد.
3. آزاد کردن یک برده مؤمن، که در زمان ما عملاً ممکن نیست.

اگر از هر سه ناتوان بود، به سه روز روزه منتقل می‌شود؛ حنفیه و حنابله پیاپی بودن آن را شرط کرده‌اند و مالکیه و شافعیه بنا بر قول معتمد شرط نکرده‌اند. با وجود توانایی بر اطعام یا پوشاندن، انتقال به روزه جایز نیست.

سوم: کفاره جماع در روز رمضان

کسی که در روز رمضان در حالی که روزه واجب دارد عمداً با همسرش آمیزش کند، مرتکب گناهی بزرگ شده است و توبه، قضای آن روز و کفاره سنگین بر او واجب است. اصل آن حدیث ابوهریره رضی الله عنه درباره مردی است که نزد پیامبر ﷺ آمد و گفت: هلاک شدم، در حال روزه با همسرم آمیزش کردم. پیامبر ﷺ از او پرسید:

«آیا برده‌ای می‌یابی که آزادش کنی؟» گفت: نه. فرمود: «آیا می‌توانی دو ماه پیاپی روزه بگیری؟» گفت: نه. فرمود: «آیا [توان] اطعام شصت مسکین را می‌یابی؟» گفت: نه...متفق علیه

پس کفاره نزد جمهور علما به ترتیب است:

1. آزاد کردن یک برده مؤمن، و اگر نیافت:
2. دو ماه روزه پیاپی که جز عذری شرعی مانند بیماری پیاپی بودنش را قطع نمی‌کند، و اگر نتوانست:
3. اطعام شصت مسکین.

مالکیه بر آن‌اند که به صورت تخییر است و اطعام برترین آن‌هاست. علما در وجوب کفاره بر همسری که به رضایت همراهی کرده اختلاف دارند؛ حنفیه، مالکیه و یک روایت نزد حنابله آن را واجب دانسته‌اند و شافعیه و روایتی دیگر نزد حنابله واجب ندانسته‌اند. اما بر زنی که مجبور شده کفاره‌ای نیست.

خوردن و نوشیدن عمدی در روز رمضان

فقها درباره کسی که بدون عذر و عمداً با خوردن یا نوشیدن روزه‌اش را بشکند اختلاف کرده‌اند:

• حنفیه و مالکیه: کفاره کبری مانند جماع همراه با قضا بر او واجب است، زیرا عمداً حرمت ماه را شکسته است.
• شافعیه و حنابله: فقط قضا همراه با توبه نصوح بر او واجب است و کفاره ندارد، زیرا نص تنها درباره جماع آمده است.

بنا بر هر دو قول، او مرتکب گناهی بزرگ شده و توبه به درگاه خداوند متعال بر او واجب است. اما کسی که از روی فراموشی بخورد یا بنوشد، روزه‌اش صحیح است و چیزی بر او نیست، به دلیل فرموده پیامبر ﷺ: «هر کس در حال روزه فراموش کند و بخورد یا بنوشد، روزه‌اش را کامل کند؛ زیرا خدا او را خورانده و نوشانده است» (متفق علیه).

مقدار اطعام

فقها درباره مقداری که در فدیه و کفاره‌ها به هر مسکین داده می‌شود اختلاف کرده‌اند:

نزد بسیاری از علما جایز است غذایی بپزد و مسکینان را به تعداد لازم دعوت کند و یک وعده سیرکننده ناهار یا شام به آنان بدهد. حنفیه پرداخت بهای آن را به صورت نقدی جایز دانسته‌اند و جمهور بر آن‌اند که واجب، غذاست. احتیاط آن است که به هر مسکین حدود یک و نیم کیلوگرم برنج و مانند آن، همراه با مقداری خورش در صورت امکان، داده شود.

چگونه از محاسبه‌گر فدیه و کفاره‌ها استفاده کنید؟

1. نوع محاسبه را انتخاب کنید: فدیه روزه، کفاره سوگند، یا کفاره جماع در روز رمضان.
2. تعداد را وارد کنید: تعداد روزها در فدیه روزه، یا تعداد سوگندهایی که شکسته‌اید، یا تعداد روزهایی که تخلف در آن‌ها رخ داده است.
3. مقدار اطعام را برای هر مسکین انتخاب کنید (یک مُد یا نیم صاع) یا وزن را به کیلوگرم وارد کنید.
4. قیمت هر کیلو از غذای غالب در کشورتان یا هزینه یک وعده غذا را وارد کنید.
5. «محاسبه» را بزنید تا تعداد مسکینان، مقدار کل و هزینه تقریبی نمایش داده شود.

مثال عملی

مردی سالخورده نتوانسته است رمضان را به‌طور کامل (30 روز) روزه بگیرد و اطعام 1.5 کیلوگرم برنج برای هر روز را مبنا قرار داده و قیمت هر کیلو 6 واحد پول است:

• تعداد مسکینان: 30 مسکین (یا یک مسکین به مدت 30 روز).
• مقدار: 30 × 1.5 = 45 کیلوگرم.
• هزینه تقریبی: 45 × 6 = 270 واحد پول.

اگر یک کفاره سوگند با همین مقدار بود، 10 مسکین × 1.5 کیلوگرم = 15 کیلوگرم و هزینه آن 90 واحد می‌شد. و اگر کفاره جماع بود و صاحبش از روزه ناتوان بود، 60 مسکین × 1.5 کیلوگرم = 90 کیلوگرم و هزینه آن 540 واحد می‌شد.