محاسبه‌گر زکات فطر

زکات فطر چیست؟

زکات فطر صدقه‌ای واجب است که هنگام پایان روزه ماه مبارک رمضان پرداخت می‌شود و «صدقه فطر»، «زکات ابدان» یا «زکات سرانه» نیز نامیده می‌شود، زیرا بر اشخاص واجب است نه بر اموال. این زکات در سال دوم هجرت تشریع شد، همان سالی که روزه رمضان واجب گردید. تفاوت آن با زکات مال در این است که نزد جمهور، نصاب و گذشت حول برای آن شرط نیست، بلکه به درک وقت پایان روزه رمضان بستگی دارد.

در این صدقه حکمت‌های بزرگی است؛ کمبود یا سخن بیهوده‌ای را که ممکن است از روزه‌دار در طول روزه‌اش سر زده باشد جبران می‌کند و در روز عید شادی را به دل فقیران و مسکینان راه می‌دهد تا در جامعه اسلامی در روز شادی و سرور، نیازمندی نماند که از مردم درخواست کند.

«رسول خدا ﷺ زکات فطر را واجب کرد تا روزه‌دار را از سخن بیهوده و ناشایست پاک کند و خوراکی برای مسکینان باشد.»روایت ابوداود و ابن ماجه از حدیث ابن عباس رضی الله عنهما

محاسبه‌گر زکات فطر در وب‌سایت میزان به شما کمک می‌کند مقدار واجب بر خود و افراد تحت تکفلتان را بر حسب کیلوگرم غذا یا مبلغ نقدی تقریبی، برای کسی که به قول مجوزان آن عمل می‌کند، بدانید.

حکم زکات فطر

زکات فطر نزد جمهور علما بر هر مسلمانی واجب است و برخی از آنان از آن به فرض تعبیر کرده‌اند و اصل آن حدیث ابن عمر رضی الله عنهما است:

«رسول خدا ﷺ زکات فطر را یک صاع خرما یا یک صاع جو بر برده و آزاد، مرد و زن، کوچک و بزرگ از مسلمانان واجب کرد و فرمان داد که پیش از رفتن مردم به نماز پرداخت شود.»متفق علیه

این حدیث بر عمومیت وجوب برای هر مسلمانی، مرد یا زن، کوچک یا بزرگ دلالت دارد و اینکه واجب، یک صاع غذاست و وقت برتر پرداخت آن پیش از نماز عید است.

زکات فطر بر چه کسی واجب است؟

نزد جمهور فقها زکات فطر بر هر مسلمانی واجب است که بیش از خوراک خود و خوراک کسانی که نفقه‌شان بر او لازم است در روز و شب عید، و بیش از نیازهای اصلی‌اش دارایی داشته باشد. پس نزد جمهور شرط نیست که مالک نصاب زکات باشد، برخلاف حنفیه که مالکیت نصاب افزون بر نیازهای اصلی را شرط کرده‌اند.

• مسلمان آن را برای خود و برای هر کسی که نفقه‌اش شرعاً بر او لازم است، مانند همسر، فرزندان خردسال و والدین نیازمند، پرداخت می‌کند.
• نوزادی که پیش از غروب آفتاب آخرین روز رمضان به دنیا آمده، زکات فطر برایش واجب است و برای کسی که پس از آن به دنیا آمده واجب نیست، بلکه مستحب است.
• جنین در شکم مادر: نزد جمهور برایش واجب نیست و برخی از اهل علم پرداخت آن را برایش مستحب دانسته‌اند و این از عثمان بن عفان رضی الله عنه نقل شده است.
• کسی که پیش از غروب آفتاب شب عید درگذشته، زکات فطر برایش واجب نیست و کسی که پس از آن درگذشته، نزد کسانی که وجوب را با غروب می‌دانند، از ترکه‌اش واجب است.
• فرزند بالغی که درآمد مستقل دارد آن را برای خود می‌پردازد و اگر پدرش با اجازه او برایش بپردازد کافی است.

مقدار زکات فطر

مقدار واجب برای هر نفر یک صاع از خوراک غالب مردم شهر است، مانند خرما، جو، گندم، برنج، کشمش، کشک و مانند آن. صاع پیمانه‌ای حجمی است نه وزنی، یعنی با حجم سنجیده می‌شود نه با وزن، و برابر چهار مُد است و مُد پُری دو کف دست مردی میانه‌اندام است. از این رو وزن صاع با تفاوت نوع غذا و چگالی آن تفاوت می‌کند؛ مثلاً صاع برنج از صاع جو سنگین‌تر است.

این تفاوت ناشی از اختلاف معاصران در تبدیل پیمانه‌های قدیم به اوزان امروزی و تفاوت چگالی غذاهاست و در این امر گشایش وجود دارد؛ هر کس بیشتر بپردازد، برای دینش احتیاط کرده و بر خیر افزوده است. حنفیه بر آن‌اند که از گندم نیم صاع و از غیر آن یک صاع کامل واجب است.

وقت پرداخت زکات فطر

زکات فطر اوقاتی دارد که احکامشان متفاوت است:

1. وقت وجوب: غروب آفتاب آخرین روز رمضان نزد جمهور از شافعیه و حنابله و در قولی نزد مالکیه، و طلوع فجر روز عید نزد حنفیه.
2. وقت فضیلت: صبح روز عید پس از نماز صبح و پیش از نماز عید، به دلیل حدیث پیشین ابن عمر.
3. وقت جواز: یک یا دو روز پیش از عید، و صحابه رضی الله عنهم چنین می‌کردند، چنان‌که در صحیح بخاری آمده است. شافعیه پرداخت زودهنگام آن را از اول رمضان جایز دانسته‌اند و حنفیه جلو انداختن آن را به‌طور مطلق جایز دانسته‌اند.
4. وقت قضا: پس از نماز عید؛ هر کس آن را بی‌عذر از نماز به تأخیر بیندازد، نزد بسیاری از علما گناهکار است و پرداخت آن به صورت قضا بر ذمه‌اش باقی می‌ماند؛ برخی تأخیر آن را از نماز مکروه و از روز عید حرام دانسته‌اند.

حکم پرداخت بها به صورت نقدی

این از مسائل مشهوری است که فقها در آن اختلاف کرده‌اند:

• جمهور فقها از مالکیه، شافعیه و حنابله بر آن‌اند که واجب، پرداخت آن به صورت غذاست، چنان‌که حدیث بر آن تصریح کرده است و پرداخت بها کافی نیست، زیرا پیامبر ﷺ با وجود پول در زمانش، آن را از غذا تعیین کرد.
• حنفیه و همراه با آنان گروهی از سلف و معاصران پرداخت بها را به صورت نقدی جایز دانسته‌اند و بر آن‌اند که مقصود، بی‌نیاز کردن فقیر در روز عید است و پول در برخی حالات برایش سودمندتر است.

احتیاط آن است که برای خروج از اختلاف به صورت غذا پرداخت شود؛ و کسی که در کشوری است که علمایش به جواز بها فتوا می‌دهند، یا نیاز فقیر به پول آشکار است، می‌تواند به قول مجوزان عمل کند. از این رو محاسبه‌گر ابتدا مقدار را بر حسب کیلوگرم غذا و سپس مبلغ تقریبی را بر اساس قیمت هر کیلو که وارد می‌کنید نمایش می‌دهد.

زکات فطر به چه کسی داده می‌شود؟

بسیاری از اهل علم بر آن‌اند که زکات فطر به‌طور ویژه به فقیران و مسکینان داده می‌شود، به دلیل عبارت حدیث «خوراکی برای مسکینان»؛ و این قول مالکیه و انتخاب گروهی از محققان است. شافعیه و دیگران بر آن‌اند که مانند زکات مال در موارد هشت‌گانه مصرف زکات که در سوره توبه آمده است مصرف می‌شود. بهتر آن است که فقیران و مسکینان، به‌ویژه خویشاوندان و همسایگان نیازمند، مقدم داشته شوند.

• دادن صدقه یک نفر به چند فقیر جایز است و دادن صدقه‌های یک گروه به یک فقیر نیز جایز است.
• به کسانی که نفقه‌شان بر زکات‌دهنده واجب است، مانند والدین، فرزندان و همسر، داده نمی‌شود.
• اصل آن است که در شهری پرداخت شود که مسلمان در آن وقت وجوب را درک کرده است و نزد بسیاری از معاصران انتقال آن برای نیاز یا مصلحتی برتر جایز است.
• وکالت دادن به مؤسسات خیریه مورد اعتماد برای پرداخت آن جایز است، به شرط آنکه به‌موقع به مستحقان برسد.

چگونه از محاسبه‌گر زکات فطر استفاده کنید؟

1. تعداد افرادی را وارد کنید که برایشان پرداخت می‌کنید، از جمله خودتان، همسر، فرزندان و افراد تحت تکفلتان.
2. نوع غذای غالب در کشورتان را انتخاب کنید (برنج، گندم، خرما، جو...) یا وزن صاعی را که مبنا قرار می‌دهید (2.04، 2.5 یا 3 کیلوگرم) مشخص کنید.
3. قیمت هر کیلوگرم از این غذا را در کشورتان وارد کنید، اگر می‌خواهید هزینه یا مبلغ نقدی را بدانید.
4. «محاسبه» را بزنید تا مقدار کل بر حسب کیلوگرم و هزینه تقریبی نمایش داده شود.

مثال عملی

خانواده‌ای متشکل از پدر، مادر و سه فرزند، یعنی پنج نفر، که برآورد صاع را 2.5 کیلوگرم برنج قرار داده و قیمت هر کیلو 8 واحد پول است:

• مقدار واجب: 5 × 2.5 = 12.5 کیلوگرم برنج.
• هزینه تقریبی: 12.5 × 8 = 100 واحد پول.

و اگر از روی احتیاط برآورد 3 کیلوگرم را مبنا قرار دهد، مقدار 15 کیلوگرم و هزینه 120 واحد پول می‌شود.

برای آشنایی با احکام زکات اموال، طلا و سهام از محاسبه‌گر زکات مال استفاده کنید و برای دانستن احکام کسی که از روزه ناتوان است، صفحه فدیه و کفاره‌ها را ببینید.