Fitre Hesaplayıcı

Fitre (fıtır sadakası) nedir?

Fitre, mübarek Ramazan ayının sona ermesiyle verilen vacip bir sadakadır; «sadaka-i fıtır» ve «bedenlerin zekâtı» veya «başların zekâtı» diye de adlandırılır; çünkü mallara değil kişilere gerekir. Hicretin ikinci yılında, yani Ramazan orucunun farz kılındığı yıl meşru kılınmıştır. Mal zekâtından farkı, cumhura göre onun için nisap ve havlin dolması şart değildir; yalnızca Ramazan'ın sona erme vaktine yetişmekle ilgilidir.

Bu sadakada büyük hikmetler vardır: oruçlunun orucu sırasında meydana gelebilecek eksiklik veya boş sözleri telafi eder ve bayram günü fakir ve yoksulların gönüllerine sevinç sokar; böylece Müslüman toplumda sevinç ve neşe gününde insanlardan dilenen bir muhtaç kalmaz.

«Rasûlullah ﷺ fitreyi, oruçlu için boş ve çirkin sözlerden bir arınma ve yoksullar için bir yiyecek olarak farz kıldı.»Ebû Dâvûd ve İbn Mâce, İbn Abbâs'ın (r.a.) hadisinden rivayet etmiştir

Mizan sitesindeki fitre hesaplayıcı, sizin ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişilerin üzerine gereken miktarı, kilogram olarak yiyecek cinsinden veya bunu caiz görenlerin görüşünü alanlar için yaklaşık nakit değer olarak öğrenmenize yardımcı olur.

Fitrenin hükmü

Âlimlerin büyük çoğunluğuna göre fitre her Müslümana vaciptir; bazıları bunu farz olarak ifade etmiştir. Bunun dayanağı İbn Ömer'in (r.a.) hadisidir:

«Rasûlullah ﷺ fitreyi, Müslümanlardan köle ve hür, erkek ve kadın, küçük ve büyük herkese bir sa' hurma veya bir sa' arpa olarak farz kıldı ve insanlar namaza çıkmadan önce verilmesini emretti.»Müttefekun aleyh

Hadis, vücubun erkek veya kadın, küçük veya büyük her Müslümanı kapsadığına, gerekenin bir sa' yiyecek olduğuna ve faziletli veriliş vaktinin bayram namazından önce olduğuna delalet eder.

Fitre kimlere vaciptir?

Fakihlerin cumhuruna göre fitre, bayram günü ve gecesi kendisinin ve nafakası üzerine düşen kişilerin yiyeceğinden ve temel ihtiyaçlarından fazlasına sahip her Müslümana vaciptir. Cumhura göre zekât nisabına sahip olmak şart değildir; Hanefîler ise temel ihtiyaçlardan fazla olarak nisaba sahip olmayı şart koşmuştur.

• Müslüman, fitreyi kendisi ve şer'an nafakası üzerine düşen herkes için verir; eş, küçük çocuklar ve muhtaç anne-baba gibi.
• Ramazan'ın son günü güneş batmadan önce doğan çocuk için vaciptir; ondan sonra doğan için vacip değil, müstehaptır.
• Anne karnındaki cenin için cumhura göre vacip değildir; bazı âlimler onun için de verilmesini müstehap görmüştür; bu, Osman b. Affân'dan (r.a.) nakledilmiştir.
• Bayram gecesi güneş batmadan önce ölen için vacip değildir; ondan sonra ölen içinse, vücubu gün batımıyla başlatanlara göre terekesinden verilmesi vaciptir.
• Kendi geliri olan bâliğ oğul fitreyi kendisi verir; babası onun izniyle onun yerine verirse yeterli olur.

Fitrenin miktarı

Her kişi için gereken miktar, hurma, arpa, buğday, pirinç, kuru üzüm, keş ve benzeri gibi belde halkının yaygın gıdasından bir sa'dır. Sa' bir tartı değil bir hacim ölçüsüdür; yani ağırlıkla değil hacimle belirlenir. Dört müd eder; müd ise orta yapılı bir adamın iki avucunun dolusudur. Bu nedenle sa'ın ağırlığı yiyeceğin türüne ve yoğunluğuna göre değişir; örneğin bir sa' pirinç bir sa' arpadan ağırdır.

Bu farklılık, çağdaşların eski hacim ölçülerini modern ağırlıklara çevirmedeki farklılığından ve yiyeceklerin yoğunluğundaki farktan kaynaklanır; bu konuda genişlik vardır, fazlasını veren dini için ihtiyatlı davranmış ve hayrı artırmış olur. Hanefîler ise buğdaydan gerekenin yarım sa', diğerlerinden tam bir sa' olduğu görüşündedir.

Fitrenin veriliş vakti

Fitrenin hükümleri farklı olan vakitleri vardır:

1. Vücub vakti: Şâfiî ve Hanbelîlerden oluşan cumhura göre ve Mâlikîlerde bir görüşe göre Ramazan'ın son günü güneşin batması; Hanefîlere göre bayram günü fecrin doğması.
2. Fazilet vakti: Yukarıdaki İbn Ömer hadisi gereği bayram sabahı, sabah namazından sonra ve bayram namazından önce.
3. Cevaz vakti: Bayramdan bir veya iki gün önce; Sahîh-i Buhârî'de geçtiği üzere sahâbe (r.a.) böyle yaparlardı. Şâfiîler Ramazan'ın başından itibaren erken verilmesine, Hanefîler ise mutlak olarak öne alınmasına izin vermiştir.
4. Kaza vakti: Bayram namazından sonra; onu mazeretsiz olarak namazdan sonraya bırakan kişi pek çok âlime göre günahkâr olur ve vermek kaza olarak zimmetinde kalır. Bazıları namazdan sonraya bırakılmasını mekruh, bayram gününden sonraya bırakılmasını haram saymıştır.

Değerin nakit olarak verilmesinin hükmü

Bu, fakihlerin ihtilaf ettiği meşhur meselelerdendir:

• Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîlerden oluşan fakihlerin cumhuru, hadiste belirtildiği gibi yiyecek olarak verilmesinin vacip olduğu ve değerin yeterli olmadığı görüşündedir; çünkü Peygamber ﷺ, kendi zamanında para bulunmasına rağmen onu yiyecekten belirlemiştir.
• Hanefîler ile selef ve çağdaşlardan bir grup, değerin nakit olarak verilmesine izin vermiş; amacın bayram günü fakiri ihtiyaçtan kurtarmak olduğunu ve bazı durumlarda paranın onun için daha faydalı olabileceğini düşünmüştür.

İhtiyatlı olan, ihtilaftan çıkmak için yiyecek olarak vermektir; âlimlerinin değeri caiz gördüğü bir ülkede bulunan veya fakirin nakde ihtiyacı açık olan kimse, bunu caiz görenlerin görüşünü alabilir. Bu nedenle hesaplayıcı önce miktarı kilogram olarak yiyecek cinsinden, ardından girdiğiniz kilogram fiyatına göre yaklaşık değeri gösterir.

Fitre kimlere verilir?

Pek çok âlim, hadisteki «yoksullar için bir yiyecek» ifadesi gereği fitrenin özellikle fakir ve yoksullara verileceği görüşündedir; bu, Mâlikîlerin görüşü ve muhakkiklerden bir grubun tercihidir. Şâfiîler ve diğerleri ise mal zekâtı gibi Tevbe Suresi'nde zikredilen sekiz zekât sarf yerine verileceği görüşündedir. Evlâ olan, fakir ve yoksulları, özellikle muhtaç akrabaları ve komşuları öne almaktır.

• Bir kişinin fitresini birkaç fakire vermek de, bir grubun fitrelerini tek bir fakire vermek de caizdir.
• Zekât verenin nafakası üzerine düşen anne-baba, çocuklar ve eş gibi kişilere verilmez.
• Asıl olan, Müslümanın vücub vaktine yetiştiği beldede verilmesidir; pek çok çağdaş âlime göre bir ihtiyaç veya ağır basan bir maslahat için başka yere nakli caizdir.
• Hak sahiplerine vaktinde ulaştırmaları şartıyla güvenilir hayır derneklerine vekâlet vermek caizdir.

Fitre hesaplayıcı nasıl kullanılır?

1. Kendiniz, eşiniz, çocuklarınız ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler dahil, fitresini vereceğiniz kişi sayısını girin.
2. Ülkenizdeki yaygın yiyecek türünü seçin (pirinç, buğday, hurma, arpa...) veya esas aldığınız sa' ağırlığını belirleyin (2,04, 2,5 veya 3 kg).
3. Maliyeti veya nakit değeri öğrenmek istiyorsanız ülkenizdeki bu yiyeceğin kilogram fiyatını girin.
4. Toplam miktarı kilogram olarak ve yaklaşık maliyeti görmek için «Hesapla»ya basın.

Pratik örnek

Baba, anne ve üç çocuktan, yani beş kişiden oluşan bir aile, sa' takdirini 2,5 kg pirinç olarak esas almış ve kilogram fiyatı 8 para birimi olsun:

• Gereken miktar: 5 × 2,5 = 12,5 kg pirinç.
• Yaklaşık maliyet: 12,5 × 8 = 100 para birimi.

İhtiyaten 3 kg takdirini esas alsaydı, miktar 15 kg ve maliyet 120 para birimi olurdu.

Mal, altın ve hisse senedi zekâtının hükümlerini öğrenmek için mal zekâtı hesaplayıcıyı kullanın; oruç tutmaktan âciz olanların hükümlerini öğrenmek için fidye ve kefaretler sayfasına bakın.