Namaz Vakitleri

Namaz vakitleri: dinî dayanağı ve hesaplanma yöntemi

Namaz dinin direğidir; vaktinde kılınması Allah Teâlâ'ya en sevimli amellerdendir. Allah her namaz için, ondan önce kılınması sahih olmayan ve mazeretsiz olarak ondan sonraya bırakılması caiz olmayan belirli bir vakit tayin etmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurur:

﴿إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا﴾“Şüphesiz namaz, müminlere belirli vakitlerde farz kılınmıştır.”Nisâ Suresi: 103

Yani bilinen vakitlerle sınırlandırılmış bir farzdır. Kur'an bu vakitleri Allah Teâlâ'nın şu sözünde özetle zikretmiştir:

﴿أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ۖ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا﴾“Güneşin zevalinden gecenin karanlığına kadar namazı kıl; sabah namazını da kıl. Çünkü sabah namazı şahitlidir.”İsrâ Suresi: 78

Ardından Nebevî Sünnet bu vakitleri ayrıntılı olarak açıklamıştır. Bu konuda gelenlerin en meşhuru, Cebrâil'in (a.s.) Beyt'in yanında iki gün Peygamber'e ﷺ imamlık ettiği hadistir: birinci gün ona her namazı vaktinin başında, ikinci gün vaktinin sonunda kıldırmış, sonra sonunda şöyle demiştir:

«Ey Muhammed, bu senden önceki peygamberlerin vaktidir; vakit bu iki vaktin arasıdır.»Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmiştir

Bu sayfada her namazın şer'î alametlerini, bu alametlerin hassas astronomik hesaplara nasıl dönüştürüldüğünü ve vakitlerin uygulamalar ve takvimler arasında neden biraz farklılık gösterdiğini açıklıyoruz.

Beş vakit namazın şer'î alametleri

Sabah namazı

Vakti, doğu ufkunda enine yayılan beyazlık olan fecr-i sâdıkın doğmasıyla başlar; kurt kuyruğu gibi uzunlamasına görünüp ardından karanlığın geldiği fecr-i kâzib bundan farklıdır. Vakti güneşin doğmasıyla sona erer.

Öğle namazı

Vakti güneşin zevaliyle, yani en yüksek noktasına ulaştıktan sonra gök ortasından batıya doğru meyletmesiyle başlar; bu, eşyanın gölgesinin kısaldıktan sonra uzamaya başlamasıyla bilinir. Vakti ikindi vaktinin girmesiyle sona erer.

İkindi namazı

Cumhura (Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî) göre vakti, zeval gölgesinden sonra her şeyin gölgesi kendi boyu kadar olunca; Ebû Hanîfe'ye göre ise gölge cismin iki misli olunca başlar. İhtiyar vakti güneşin sararmasına, zaruret vakti ise batmasına kadar uzanır.

Akşam namazı

Vakti güneş diskinin tamamen batmasıyla başlar ve cumhura göre kızıl şafağın kaybolmasıyla sona erer.

Yatsı namazı

Vakti cumhura göre kızıl şafağın kaybolmasıyla, Ebû Hanîfe'ye göre beyaz şafağın kaybolmasıyla başlar; ihtiyar vakti gecenin üçte birine veya yarısına, zaruret vakti ise cumhura göre fecrin doğmasına kadar uzanır.

Bu alametlere, Müslim'in Abdullah b. Amr'dan (r.a.) vakitleri açıklama hakkında rivayet ettiği hadis şahitlik eder; başlangıcı şöyledir:

«Öğle vakti, güneş zevale erdiğinde ve kişinin gölgesi boyu kadar olduğunda, ikindi vakti girmedikçe devam eder.»Müslim rivayet etmiştir

Namaz vakitleri astronomik olarak nasıl hesaplanır?

Astronomik hesaplamalar yerin konumuna (enlem ve boylam), tarihe ve saat dilimine dayanır; bunlardan güneşin her an gökteki konumu hesaplanır. Ardından her şer'î alamet belirli bir astronomik duruma bağlanır:

• Öğle: Güneşin meridyenden geçtiği an (en yüksek konum); bazı takvimler temkin olarak birkaç dakika ekler.
• Akşam ve güneşin doğuşu: Atmosferik kırılma da gözetilerek güneş diskinin üst kenarının ufka değdiği an, yani güneşin ufkun yaklaşık 0,833 derece altında olduğu zaman.
• Sabah ve yatsı: Güneşin ufkun altındaki alçalma açısıyla hesaplanır; fecr-i sâdık, güneş doğu ufkunun belirli bir açı altındayken görünür, şafak da güneş batı ufkunun belirli bir açı altına indiğinde kaybolur. Kurumlar arasındaki en büyük farklılık buradadır; çünkü bu açının belirlenmesi gözleme ve içtihada dayanır.
• İkindi: Gölgenin uzunluğuyla hesaplanır; cumhurun (Şâfiîler dahil) görüşüne göre gölge, cismin boyu artı zeval gölgesine eşit olduğunda, Hanefî mezhebine göre ise iki misli artı zeval gölgesine ulaştığında girer. Bu nedenle Hanefî hesabında ikindi, mevsime ve yere göre yaklaşık bir saat gecikir.

Muteber hesaplama yöntemleri tablosu

15 derece ile 19,5 derece açı arasındaki farkın sabah vaktinde yirmi dakikayı aşabileceği, yazın ve ekvatordan uzak ülkelerde daha da arttığı görülmektedir. Bazı yaz gecelerinde şafağın kaybolmayabileceği yüksek enlemli bölgelerde kurumlar, gecenin yarısı, gecenin yedide biri veya vaktin belirgin olduğu en yakın beldeye göre takdir gibi tahminî yöntemlere başvurur.

Namaz vakitleri aracı nasıl kullanılır?

1. Konumunuzu belirleyin: Ya koordinatların otomatik belirlenmesi için tarayıcının coğrafi konumunuza erişmesine izin verin ya da listeden şehrinizi elle seçin. Koordinatlarınız hiçbir sunucuya gönderilmez; cihazınızın içinde hesaplamada kullanılır.
2. Hesaplama yöntemini seçin: Araç ülkeniz için uygun bir yöntem önerir; yerel takvimle uyumlu olması için bunu değiştirebilirsiniz.
3. İkindi mezhebini seçin: Cumhur (bir misil) veya Hanefî (iki misil).
4. Sonuçlara bakın: Araç, günün imsak (sabah), güneş, öğle, ikindi, akşam ve yatsı vakitlerini sıradaki namaza geri sayımla birlikte gösterir.

Namazı doğru şekilde kılmak için bulunduğunuz yerden kıble yönünü de bilmeniz gerekir; namaz sonrası zikirler için elektronik tesbihten yararlanabilirsiniz.