Namoz vaqtlari

Namoz vaqtlari: shariy asosi va hisoblash usuli

Namoz — dinning ustuni, uni oʻz vaqtida ado etish Alloh taologa eng sevimli amallardandir. Alloh har bir namoz uchun muayyan vaqt belgilagan: undan oldin namoz sahih boʻlmaydi va uzrsiz undan kechiktirish joiz emas. Alloh taolo aytadi:

﴿إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا﴾“Albatta, namoz moʻminlarga vaqtlari belgilangan farz boʻlgandir.”Niso surasi: 103

Yaʼni maʼlum vaqtlar bilan belgilangan farz. Qurʼon bu vaqtlarni Alloh taoloning ushbu soʻzida jamlab zikr qilgan:

﴿أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ۖ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا﴾“Quyosh ogʻganidan to tun qorongʻiligigacha namozni qoyim qiling, tongdagi Qurʼon (bomdod namozi)ni ham. Albatta, tongdagi Qurʼon guvohlik beriluvchi boʻlgandir.”Isro surasi: 78

Soʻng nabaviy Sunnat bu vaqtlarni batafsil bayon qildi; bu haqda kelgan eng mashhur rivoyat — Jabroil alayhissalomning Bayt yonida Nabiy ﷺ ga ikki kun imomlik qilgani haqidagi hadis: birinchi kuni har bir namozni vaqtining avvalida, ikkinchi kuni esa vaqtining oxirida oʻqib berdi, soʻng oxirida dedi:

«Ey Muhammad, bu sendan oldingi paygʻambarlarning vaqti, vaqt esa shu ikki vaqt oraligʻidir»Abu Dovud va Termiziy rivoyati

Bu sahifada har bir namozning shariy belgilarini, bu belgilar qanday qilib aniq astronomik hisob-kitoblarga aylantirilishini va nega ilovalar va taqvimlar oʻrtasida vaqtlar biroz farq qilishini tushuntiramiz.

Besh vaqt namoz vaqtlarining shariy belgilari

Bomdod namozi

Uning vaqti sodiq tong otishi bilan boshlanadi — bu sharqiy ufqda koʻndalang yoyilgan oqlik; u boʻri dumi kabi tik choʻzilib koʻrinadigan, soʻng ortidan qorongʻilik keladigan kozib tongdan farq qiladi. Uning vaqti quyosh chiqishi bilan tugaydi.

Peshin namozi

Uning vaqti quyosh ogʻishi (zavol) bilan, yaʼni quyosh eng yuqori nuqtasiga yetgandan keyin osmon oʻrtasidan gʻarbga ogʻishi bilan boshlanadi; bu narsalar soyasi qisqarishdan keyin uzaya boshlashidan bilinadi. Uning vaqti asr vaqti kirishi bilan tugaydi.

Asr namozi

Jumhur (molikiylar, shofeʼiylar va hanbaliylar) nazdida uning vaqti zavol soyasidan tashqari har bir narsaning soyasi oʻziga teng boʻlganda, Abu Hanifa nazdida esa narsaning soyasi oʻzidan ikki baravar boʻlganda boshlanadi. Ixtiyoriy vaqti quyosh sargʻayguncha, zarurat vaqti esa quyosh botguncha davom etadi.

Shom namozi

Uning vaqti quyosh gardishi toʻliq botishi bilan boshlanadi va jumhur nazdida qizil shafaq yoʻqolishi bilan tugaydi.

Xufton namozi

Uning vaqti jumhur nazdida qizil shafaq yoʻqolishi, Abu Hanifa nazdida esa oq shafaq yoʻqolishi bilan boshlanadi; ixtiyoriy vaqti tunning uchdan biri yoki yarmigacha, zarurat vaqti esa jumhur nazdida tong otguncha davom etadi.

Bu belgilarga Muslim Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhumodan vaqtlar bayoni haqida rivoyat qilgan hadis guvohlik beradi, uning boshi:

«Peshin vaqti quyosh ogʻganda boshlanadi va kishining soyasi boʻyiga teng boʻlguncha, asr kirmaguncha davom etadi»Muslim rivoyati

Namoz vaqtlari astronomik jihatdan qanday hisoblanadi?

Astronomik hisob-kitoblar joyning joylashuvi (kenglik va uzunlik), sana va vaqt mintaqasiga asoslanadi; ulardan har bir lahzada quyoshning osmondagi oʻrni hisoblanadi. Soʻng har bir shariy belgi muayyan astronomik holat bilan bogʻlanadi:

• Peshin: quyoshning zavol chizigʻini kesib oʻtish lahzasi (eng yuqori balandlik); ayrim taqvimlar ehtiyot uchun bir necha daqiqa qoʻshadi.
• Shom va quyosh chiqishi: atmosfera sinishini hisobga olgan holda quyosh gardishining yuqori cheti ufqqa tegish lahzasi, yaʼni quyosh ufqdan taxminan 0.833 daraja pastda boʻlganda.
• Bomdod va xufton: quyoshning ufqdan pastga tushish burchagi bilan hisoblanadi: sodiq tong quyosh sharqiy ufqdan muayyan burchakda pastda boʻlganda paydo boʻladi, shafaq esa quyosh gʻarbiy ufqdan muayyan burchakda pastga tushganda yoʻqoladi. Tashkilotlar oʻrtasidagi eng katta farq aynan shu yerda, chunki bu burchakni baholash kuzatuv va ijtihodga asoslangan.
• Asr: soya uzunligi bilan hisoblanadi: jumhur mazhabiga (jumladan shofeʼiylar) koʻra, soya narsaning uzunligi va zavol soyasi yigʻindisiga teng boʻlganda, hanafiy mazhabiga koʻra esa uning ikki baravari va zavol soyasi yigʻindisiga teng boʻlganda kiradi. Shuning uchun hanafiy hisobida asr mavsum va joyga qarab taxminan bir soatga kechroq boʻladi.

Qabul qilingan hisoblash usullari jadvali

Shuni taʼkidlash kerakki, 15 daraja va 19.5 daraja burchaklar oʻrtasidagi farq bomdod vaqtida yigirma daqiqadan ortiq boʻlishi mumkin, yozda va ekvatordan uzoq mamlakatlarda bu farq yanada oshadi. Yuqori kengliklardagi hududlarda, ayrim yoz kechalarida shafaq yoʻqolmasligi mumkin boʻlgan joylarda, tashkilotlar tunning yarmi, tunning yettidan biri yoki vaqt ajralib turadigan eng yaqin yurt boʻyicha baholash kabi taxminiy usullarga murojaat qiladi.

Namoz vaqtlari vositasidan qanday foydalaniladi?

1. Joylashuvingizni belgilang: koordinatalarni avtomatik aniqlash uchun brauzerga geografik joylashuvingizga kirishga ruxsat bering yoki roʻyxatdan shahringizni qoʻlda tanlang. Koordinatalaringiz hech qanday serverga yuborilmaydi, balki qurilmangiz ichida hisoblashda ishlatiladi.
2. Hisoblash usulini tanlang: vosita mamlakatingizga mos usulni taklif qiladi, uni mahalliy taqvimga moslash uchun oʻzgartirishingiz mumkin.
3. Asr mazhabini tanlang: jumhur (bir baravar) yoki hanafiy (ikki baravar).
4. Natijalarni koʻring: vosita bugungi bomdod, quyosh chiqishi, peshin, asr, shom va xufton vaqtlarini keyingi namozgacha qolgan vaqt hisoblagichi bilan koʻrsatadi.

Namozni toʻgʻri ado etish uchun joylashuvingizdan qibla yoʻnalishini ham bilishingiz kerak, namozdan keyingi zikrlar uchun esa elektron tasbehdan foydalanishingiz mumkin.