Zakot kalkulyatori

Zakot nima?

Zakot — Islomning uchinchi rukni boʻlib, muayyan moldan, muayyan toifaga, muayyan vaqtda beriladigan vojib haqdir. Lugʻatda zakot oʻsish va poklik maʼnosini anglatadi: u zakot beruvchining nafsini baxillik va xasislikdan poklaydi, molni poklab, unga baraka beradi, faqir va miskinlar ehtiyojini qoplaydi hamda musulmon jamiyatida oʻzaro kafillik rishtalarini mustahkamlaydi. Alloh taolo uning martabasi ulugʻligiga dalolat qilib, Kitobining koʻp oʻrinlarida uni namoz bilan birga zikr qilgan.

﴿وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ﴾“Namozni qoyim qilingiz, zakotni beringiz va ruku qiluvchilar bilan birga ruku qilingiz.”Baqara surasi: 43

«Islom besh narsa ustiga qurilgan: Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni qoyim qilish, zakot berish, haj qilish va Ramazon roʻzasini tutish»Muttafaqun alayh

Mizan saytidagi zakot kalkulyatori sizga turli zakot olinadigan mol-mulkingizni jamlab, ularni shariy nisob bilan solishtirish, soʻng fuqaholar jumhuri qarashiga koʻra, eʼtiborli ixtilof oʻrinlarini koʻrsatgan holda, berilishi vojib boʻlgan miqdorni aniq hisoblashga yordam beradi.

Zakot vojib boʻlish shartlari

Zakot har qanday moldan ham, har bir kishiga ham vojib boʻlavermaydi, balki fuqaholar asoslariga ittifoq qilgan shartlar mavjud boʻlishi lozim:

1. Islom: zakot ibodat boʻlib, faqat musulmonga vojib boʻladi.
2. Toʻliq mulk: mol egasiga barqaror mulk boʻlib, uni xohlaganicha tasarruf qila olishi; haqiqatda egalik qilmaydigan yoki tasarruf qilishga qodir boʻlmagan molda zakot yoʻq.
3. Nisobga yetish: nisob — zakot vojib boʻladigan molning eng kam miqdori; kim undan kamiga ega boʻlsa, unga zakot yoʻq.
4. Yil (havl) oʻtishi: nisobga egalik qilinganiga toʻliq bir hijriy yil (taxminan 354 kun) oʻtishi; ekin va mevalar bundan mustasno, ularning zakoti hosil yigʻilgan kuni beriladi. Hijriy havl sanangizni Hijriy sana oʻgirgichi orqali aniq belgilashingiz mumkin.

Koʻplab fuqaholar nazdida, shuningdek, mol uy-joy, kiyim, ish qurollari va foydalanilayotgan ulov kabi asosiy ehtiyojlardan ortiqcha boʻlishi kerak; bular savdo uchun emas, foydalanish uchun ekan, qiymati qancha boʻlishidan qatʼi nazar, ularda zakot yoʻq.

Nisob va zakot miqdori

Pul nisobi oltin yoki kumush bilan belgilanadi, ular shariy baholashda asl hisoblanadi:

Zamondoshlar pul nisobini belgilashda ixtilof qilganlar: ayrimlar uni oltin nisobi bilan belgilaydi, chunki u qiymat barqarorligiga yaqinroq va zamonamizda adolatliroq; ayrimlar esa kumush nisobi bilan belgilaydi, chunki u faqirlar uchun foydaliroq va zimmani ozod qilishda ehtiyotliroq. Kalkulyator sizga nisob meʼyorini tanlash va zakot berish paytida mamlakatingizdagi bir gramm narxini kiritish imkonini beradi.

Pul va bank hisoblari zakoti

Barcha valyutalardagi qogʻoz va tanga pullarga, joriy bank hisoblaridagi qoldiqlarga, jamgʻarma hisoblari va omonatlarga zakot vojib, chunki ular qiymat oʻlchovi sifatida oltin va kumush oʻrnini bosadi. Qoʻlingizdagi naqd pul va hisoblaringizdagi mablagʻ jamlanadi, valyutalari farq qilsa ham, bitta valyutaga oʻgirilgandan keyin bir-biriga qoʻshiladi. Hisoblardan olingan ribo foizlariga kelsak, koʻplab ulamolar taʼkidlaganidek, ular zakot beriladigan pok mol emas, balki sadaqa niyatisiz xayrli ishlarga sarflab, ulardan qutulinadi.

Amaliy qulay usullardan biri: musulmon hijriy yilning bir kunini zakot kuni qilib belgilaydi, oʻsha kuni qoʻlidagi barcha zakot olinadigan molga, hatto yil davomida qoʻlga kiritganiga ham qarab, zakotini beradi — bu osonroq, ehtiyotliroq va faqirlar uchun foydaliroq.

Oltin, kumush va zargarlik buyumlari zakoti

Oltin va kumush quyma, tanga yoki jamgʻarma boʻlishidan qatʼi nazar, nisobga yetsa, ularga zakot vojib; vazn sof karatga koʻra hisoblanadi: masalan, 21 karatli oltini bor kishi uning vaznini 21/24 ga koʻpaytirib, 24 karatdagi muqobiliga oʻgiradi.

Shaxsiy foydalanish uchun moʻljallangan zargarlik buyumlari

Ayol ziynat uchun taqadigan mubah zargarlik buyumlari zakotida fuqaholar ixtilof qilganlar: molikiylar, shofeʼiylar va hanbaliylardan iborat fuqaholar jumhuri unda zakot yoʻq deganlar, chunki u kiyim kabi foydalaniladigan ehtiyojlardan boʻlib qolgan. Hanafiylar va bir guruh ulamolar esa nasslarning umumiyligini dalil qilib, nisobga yetsa, unda zakot vojib deganlar. Kim ehtiyot uchun uning zakotini bersa, ehtiyotliroq yoʻlni tutgan boʻladi. Jamgʻarilgan, savdo uchun moʻljallangan yoki xazina sifatida saqlangan zargarlik buyumlarida esa ittifoq bilan zakot vojib. Kalkulyatorda shaxsiy zargarlik buyumlarini hisobga olish-olmaslikni belgilash imkoni bor.

Aksiyalar zakoti

Aksiyalar hukmi egasining niyatiga qarab farq qiladi:

• Savdo maqsadida olingan aksiyalar (narx farqidan foyda olish uchun oldi-sotdi): savdo mollari kabi muomala qilinadi, zakot vojib boʻlgan kundagi bozor qiymatidan 2.5% zakot beriladi.
• Uzoq muddatli investitsiya uchun olingan aksiyalar (taqsimlanadigan dividendlardan foyda olish maqsadida): koʻplab zamonaviy fiqh akademiyalari ularning zakoti aksiyaning kompaniyaning zakot olinadigan aktivlaridagi (naqd pul, tovarlar va qaytarilishi kutilayotgan qarzlar kabi) ulushi miqdorida boʻladi, binolar va uskunalar kabi asosiy vositalar hisobga olinmaydi, deb hisoblaydi. Agar aksiyador buni bilmasa, ayrim ulamolar taqsimlangan dividendlarni qoʻlga olganda, ularga bir yil oʻtsa, zakot berishni, boshqalar esa ehtiyotan bozor qiymatidan zakot berishni lozim koʻradi.

Agar kompaniyaning oʻzi aksiyadorlari uchun zakot bersa, ikki marta toʻlanmasligi uchun aksiyalardan qayta zakot berilmaydi.

Savdo mollari zakoti

Savdo mollari — foyda olish maqsadida sotish uchun tayyorlangan har qanday narsa: tovarlar, zaxiralar, koʻchmas mulk, avtomobillar va boshqalar. Ulamolar jumhuri nazdida ularga zakot vojib: savdogar havl oxirida tovarini bozor narxida (koʻpchilik nazdida rojih qavlga koʻra joriy sotish narxida) baholaydi, unga qoʻlidagi naqd pul va qaytarilishi kutilayotgan qarzlarni qoʻshadi, soʻng jamining 2.5% ini beradi. Doʻkon, javonlar va uskunalar kabi sotilmaydigan asosiy vositalarda zakot yoʻq. Oʻziga uy qurish uchun yer sotib olgan kishiga unda zakot yoʻq, uni sotib foyda olish uchun sotib olgan kishi bundan farqli.

Qarzlar: sizga tegishli va sizning zimmangizdagi

Boshqalardagi sizga tegishli qarzlar

Toʻlovga qodir, uni tan oladigan va qaytaradigan kishidagi qarzingiz qaytarilishi kutilayotgan qarz deb ataladi; jumhur uning zakoti vojib degan: egasi uni har yili moli bilan birga yoki — bunda ixtilof bor — qoʻlga olganda oʻtgan yillar uchun zakot beradi. Qaytarilishi kutilmayotgan qarz (qashshoq, inkor qiluvchi yoki choʻzuvchidagi) esa qoʻlga olinmaguncha zakot berilmaydi; soʻng ulamolar ixtilof qilganlar: bir yil uchun zakot beriladimi yoki u bilan yangi havl boshlanadimi? Bu masalada kenglik bor.

Sizning zimmangizdagi qarzlar

Hanafiylar va hanbaliylar kabi koʻplab fuqaholar insonning zimmasidagi qarz hisob-kitobdan oldin uning zakot olinadigan molidan ayiriladi, agar qolgani nisobdan kamaysa, unga zakot yoʻq deganlar; shofeʼiylar yangi mazhabida qarz zakotga monelik qilmaydi deganlar. Koʻplab zamondoshlar yil davomida toʻlanishi lozim boʻlgan muddati kelgan qarzni yoki ipoteka kabi uzoq muddatli qarzlarda faqat joriy yilning boʻlib toʻlovlarini ayirishni tanlaganlar, kechiktirilgan qarzning hammasini emas.

Zakot kalkulyatoridan qanday foydalaniladi?

1. Bir gramm oltin (24 karat) yoki kumush narxini kiriting — zakot beriladigan kundagi mahalliy valyutangizda, soʻng nisob meʼyorini tanlang.
2. Naqd pul va qoldiqlarni kiriting: qoʻldagi naqd pul, bank hisoblari va elektron hamyonlardagi qoldiqlar.
3. Oltin va kumushni kiriting: vazni va karati bilan, shuningdek u shaxsiy foydalanish uchun zargarlik buyumi ekanini belgilang.
4. Investitsiyalarni kiriting: savdo uchun moʻljallangan aksiyalar qiymati va uzoq muddatli aksiyalarning zakot ulushi.
5. Savdo mollarini kiriting: sotish uchun moʻljallangan tovarlar va zaxiralar qiymati.
6. Qarzlarni kiriting: sizga qaytarilishi kutilayotgan qarzlar va zimmangizdagi muddati kelgan qarzlar.
7. «Hisoblash»ni bosing: nisob qiymati, zakot olinadigan mol jami, nisobga yetgan-yetmagani va vojib zakot miqdori koʻrsatiladi.

Zakotni hisoblashning amaliy misoli

Faraz qilaylik, 24 karatli oltinning bir grammi 300 pul birligiga teng, unda oltin nisobi: 85 × 300 = 25,500. Quyidagilarga ega boʻlgan kishiga bir yil oʻtdi:

Zakot olinadigan mol (230,000) nisobdan (25,500) katta, demak zakot vojib: 230,000 × 2.5% = 5,750 pul birligi.

Zakotning sakkiz sarflanish oʻrni

Alloh taolo zakot haqdorlarini oʻzi belgilagan, uni bu toifalardan boshqaga sarflash joiz emas:

﴿إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾“Sadaqalar (zakotlar) faqat faqirlar, miskinlar, u (zakot)ni yigʻuvchilar, qalblari (Islomga) oshno qilinadiganlar uchun, qullarni ozod qilishga, qarzdorlarga, Alloh yoʻlida (sarflashga) va yoʻlovchi musofirga (beriladi). (Bu) Alloh tomonidan farz qilingan. Alloh bilguvchi va hikmatli Zotdir.”Tavba surasi: 60

• Faqirlar: hech narsa topa olmaydigan yoki ehtiyojining yarmidan kamini topadiganlar.
• Miskinlar: ehtiyojining bir qismini topib, toʻliq topa olmaydiganlar.
• Zakot yigʻuvchilar: hukmdor topshirigʻi bilan zakotni yigʻib, taqsimlaydiganlar.
• Qalblari oshno qilinadiganlar: Islomga kirishi, iymonining mustahkamlanishi yoki yomonligining oldi olinishi umid qilinadiganlar.
• Qullarni ozod qilishga: qullar va mukotablarni ozod qilish; ayrim ulamolar nazdida bunga musulmon asirlarni ozod qilish ham kiradi.
• Qarzdorlar: gunoh boʻlmagan ishda qarzini toʻlashga ojiz qolganlar.
• Alloh yoʻlida: jumhur nazdida Alloh yoʻlida jihod; ayrim zamondoshlar uni kengroq talqin qilgan.
• Yoʻlovchi musofir (ibnus-sabil): oʻz yurtida boy boʻlsa ham, molidan uzilib qolgan musofir.

Zakotni usullarga (ota-ona va bobo-buvilarga), furuʼlarga (farzandlar va nabiralarga) va xotinga berish joiz emas, chunki ularning nafaqasi zakot beruvchiga vojib. Bulardan tashqari muhtoj qarindoshlarga berish mustahab, chunki bu ham sadaqa, ham silai rahm. Mol zakotidan farq qiluvchi fitr zakoti hukmlarini bilish uchun uning maxsus sahifasiga kirishingiz mumkin, koʻproq maʼlumotni esa maqolalarda topasiz.