Zekât Hesaplayıcı

Zekât nedir?

Zekât, İslam'ın şartlarının üçüncüsüdür; belirli bir malda, belirli bir zümre için, belirli bir vakitte vacip olan bir haktır. Zekât sözlükte artma ve temizlik anlamına gelir: zekât verenin nefsini hırs ve cimrilikten arındırır, malı temizler ve bereketlendirir, fakir ve yoksulların ihtiyacını giderir ve Müslüman toplumda dayanışma bağlarını güçlendirir. Allah Teâlâ, makamının yüceliğine işaret olarak Kitabı'nın pek çok yerinde onu namazla birlikte zikretmiştir.

﴿وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ﴾“Namazı kılın, zekâtı verin ve rükû edenlerle birlikte rükû edin.”Bakara Suresi: 43

«İslam beş şey üzerine bina edilmiştir: Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Rasûlü olduğuna şahitlik etmek, namazı kılmak, zekâtı vermek, hac etmek ve Ramazan orucunu tutmak.»Müttefekun aleyh

Mizan sitesindeki zekât hesaplayıcı, zekâta tabi farklı mallarınızı belirlemenize, bunları şer'î nisapla karşılaştırmanıza ve ardından muteber ihtilaf noktalarına işaret ederek fakihlerin cumhurunun görüşüne göre ödenmesi gereken miktarı hassas biçimde hesaplamanıza yardımcı olur.

Zekâtın farz olmasının şartları

Zekât her malda ve her kişiye farz değildir; fakihlerin esaslarında ittifak ettiği şartların bulunması gerekir:

1. İslam: Zekât bir ibadettir ve yalnızca Müslümana farzdır.
2. Tam mülkiyet: Malın, sahibinin dilediği gibi tasarruf edebileceği şekilde istikrarlı olarak mülkü olması; gerçekte sahip olmadığı veya üzerinde tasarruf edemediği bir malda zekât yoktur.
3. Nisaba ulaşmak: Zekâtın farz olduğu asgari mal miktarıdır; bundan azına sahip olana zekât düşmez.
4. Havlin dolması: Nisaba sahip olunmasının üzerinden tam bir hicrî yılın (yaklaşık 354 gün) geçmesi; ekinler ve meyveler bundan istisnadır, onların zekâtı hasat günüdür. Hicrî havl tarihinizi hicrî tarih çevirici ile hassas biçimde belirleyebilirsiniz.

Pek çok fakihe göre buna, malın mesken, giyecek, iş aletleri ve kullanılan binek gibi temel ihtiyaçlardan fazla olması da eklenir; bunlar ticaret için değil kullanım için oldukları sürece değerleri ne kadar yüksek olursa olsun zekâta tabi değildir.

Nisap ve zekât miktarı

Paranın nisabı, şer'î takdirde asıl olan altın veya gümüşle belirlenir:

Çağdaş âlimler paranın nisabını belirlemede ihtilaf etmiştir: bir kısmı, değerin istikrarına daha yakın ve zamanımızda daha adil olduğu için altın nisabını esas alır; bir kısmı ise fakirler için daha avantajlı ve zimmetin beraati açısından daha ihtiyatlı olduğu için gümüş nisabını esas alır. Hesaplayıcı, zekâtı verdiğiniz andaki ülkenizdeki gram fiyatını girmenizle birlikte nisap ölçütünü seçmenize imkân tanır.

Nakit ve banka hesaplarının zekâtı

Tüm para birimlerindeki kâğıt ve madeni paralarda, vadesiz banka bakiyelerinde, tasarruf hesaplarında ve mevduatlarda zekât farzdır; çünkü bunlar semeniyette (değer ölçüsü olmada) altın ve gümüşün yerini tutar. Elinizdeki nakit ve hesaplarınızdakiler toplanır; para birimleri farklı olsa bile tek bir para birimine çevrildikten sonra birbirine eklenir. Hesaplardan elde edilen faiz gelirleri ise zekâtı verilecek temiz bir mal değildir; pek çok âlimin belirttiğine göre sadaka niyeti olmaksızın hayır yollarına harcanarak bunlardan kurtulunur.

Pratik ve kolay yollardan biri şudur: Müslüman, hicrî yılın bir gününü zekât günü olarak belirler; o gün yıl içinde kazandıkları dahil zekâta tabi bütün mallarına bakar ve zekâtını verir. Bu daha kolay, daha ihtiyatlı ve fakirler için daha faydalıdır.

Altın, gümüş ve ziynet eşyasının zekâtı

Altın ve gümüş, külçe, para veya birikim olsun, nisaba ulaştıklarında zekâta tabidir; ağırlık saf ayara göre hesaplanır. Örneğin 21 ayar altını olan kimse, onun ağırlığını 21/24 ile çarparak 24 ayar karşılığına çevirir.

Kişisel kullanım için edinilen ziynet eşyası

Fakihler, kadının süs için taktığı mubah ziynet eşyasının zekâtı konusunda ihtilaf etmiştir: Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîlerden oluşan fakihlerin cumhuru, elbise gibi kullanılan ihtiyaçlardan olduğu için ona zekât düşmediği görüşündedir. Hanefîler ve bir grup âlim ise nasların umumuna dayanarak nisaba ulaştığında zekâtının farz olduğu görüşündedir. İhtiyaten zekâtını veren, ihtiyatlı olanı almış olur. Biriktirilen, ticaret için hazırlanan veya istif için edinilen ziynet eşyasında ise ittifakla zekât farzdır. Hesaplayıcıda kişisel ziynet eşyasını hesaba katmak isteyip istemediğinizi belirleyen bir seçenek vardır.

Hisse senetlerinin zekâtı

Hisse senetlerinin hükmü sahibinin niyetine göre değişir:

• Ticaret amacıyla edinilen hisseler (fiyat farklarından yararlanmak için alım satım): Ticaret malları gibi muamele görür; zekâtın farz olduğu gündeki piyasa değeri üzerinden %2,5 oranında zekâtı verilir.
• Uzun vadeli yatırım için edinilen hisseler (dağıtılan kârlardan yararlanmak amacıyla): Pek çok çağdaş fıkıh akademisine göre zekâtı, hissenin şirketin zekâta tabi varlıklarındaki (nakit, mallar ve tahsili umulan alacaklar gibi) payı kadardır; binalar ve makineler gibi sabit varlıklar hariç. Hissedar bunu bilmiyorsa, bazı âlimler dağıtılan kârların, kabzedildiğinde üzerinden havl geçerse zekâtının verileceği görüşünde, bazıları ise ihtiyaten piyasa değerinin zekâtının verilmesi görüşündedir.

Şirketin kendisi hissedarları adına zekât veriyorsa, mükerrerliği önlemek için hisselerin zekâtı ayrıca verilmez.

Ticaret mallarının zekâtı

Ticaret malları, kâr amacıyla satışa hazırlanan mallar, stok, gayrimenkuller, arabalar ve benzeri her şeydir. Âlimlerin cumhuruna göre bunlarda zekât farzdır: tüccar havlin sonunda malını piyasa fiyatıyla (pek çok âlime göre tercih edilen görüşte güncel satış fiyatıyla) değerlendirir, buna elindeki nakdi ve tahsili umulan alacaklarını ekler, sonra toplamın %2,5'ini verir. Dükkân, raflar ve makineler gibi satılmayan sabit varlıklarda ise zekât yoktur. Kendisi için ev yapmak üzere arsa satın alan kimseye zekât düşmez; satıp kâr etmek için satın alan ise bundan farklıdır.

Borçlar: alacaklarınız ve borçlarınız

Başkalarındaki alacaklarınız

Ödeme gücü olan, borcu kabul eden ve ödemeye hazır (yani ödemeye muktedir ve borcu ikrar eden) birindeki alacağınıza tahsili umulan alacak denir; cumhura göre bunun zekâtı farzdır. Sahibi onu her yıl malıyla birlikte veya bu konudaki ihtilafa göre kabzettiğinde geçmiş yıllar için zekâtını verir. Tahsili umulmayan alacak ise (darda olan, inkâr eden veya oyalayan birindeki) kabzedilinceye kadar zekâta tabi değildir; ardından âlimler ihtilaf etmiştir: bir yıl için mi zekâtı verilir, yoksa onunla yeni bir havl mi başlar? Bu konuda genişlik vardır.

Borçlarınız

Hanefîler ve Hanbelîler gibi pek çok fakih, kişinin borcunun hesaplamadan önce zekâta tabi malından düşüleceği, kalan nisabın altına inerse ona zekât düşmeyeceği görüşündedir; Şâfiîler ise yeni görüşlerinde borcun zekâta engel olmadığı görüşündedir. Pek çok çağdaş âlim, ertelenmiş borcun tamamının değil, yıl içinde ödenmesi gereken vadesi gelmiş borcun veya konut kredisi gibi uzun vadeli borçlarda yalnızca içinde bulunulan yılın taksitlerinin düşülmesini tercih etmiştir.

Zekât hesaplayıcı nasıl kullanılır?

1. Altının gram fiyatını girin (24 ayar) veya zekâtı verdiğiniz gündeki gümüşün gram fiyatını yerel para biriminizle girin ve nisap ölçütünü seçin.
2. Nakit ve bakiyeleri girin: Eldeki nakit, banka hesaplarının ve elektronik cüzdanların bakiyeleri.
3. Altın ve gümüşü girin: Ağırlık ve ayarıyla; kişisel kullanım için ziynet eşyası olup olmadığını belirtin.
4. Yatırımları girin: Ticaret için hazırlanan hisselerin değeri ve uzun vadeli hisselerin zekâta tabi payı.
5. Ticaret mallarını girin: Satış için hazırlanan malların ve stokun değeri.
6. Borçları girin: Tahsili umulan alacaklarınız ve vadesi gelmiş borçlarınız.
7. «Hesapla»ya basın: Nisap değerini, zekâta tabi malların toplamını, nisaba ulaşılıp ulaşılmadığını ve ödenmesi gereken zekât miktarını görün.

Zekât hesabına pratik bir örnek

24 ayar altının gram fiyatının 300 para birimi olduğunu varsayalım; altın nisabı: 85 × 300 = 25.500 olur. Aşağıdakilere sahip bir kişinin üzerinden havl geçmiştir:

Zekâta tabi mal (230.000) nisaptan (25.500) büyüktür; dolayısıyla zekât farzdır: 230.000 × %2,5 = 5.750 para birimi.

Zekâtın sekiz sarf yeri

Allah Teâlâ zekâtın hak sahiplerini bizzat belirlemiştir; bu sınıflar dışında harcanması caiz değildir:

﴿إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾“Sadakalar (zekâtlar) Allah'tan bir farz olarak ancak fakirlere, yoksullara, onu toplayan görevlilere, kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlara, kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara verilir. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.”Tevbe Suresi: 60

• Fakirler: Hiçbir şey bulamayanlar veya ihtiyaçlarının yarısından azını bulanlar.
• Yoksullar (miskinler): İhtiyaçlarının bir kısmını bulup tamamını bulamayanlar.
• Zekât görevlileri: Devlet başkanının görevlendirmesiyle zekâtı toplayan ve dağıtanlar.
• Müellefe-i kulûb: İslam'a girmeleri, imanlarının pekişmesi veya kötülüklerinin önlenmesi umulanlar.
• Köleler (fi'r-rikâb): Kölelerin ve mükâteb kölelerin azat edilmesi; bazı âlimlere göre buna Müslüman esirlerin kurtarılması da katılır.
• Borçlular (gârimîn): Masiyet dışında borçlanıp borçlarını ödemekten âciz olanlar.
• Allah yolunda (fî sebîlillâh): Cumhura göre Allah yolunda cihat; bazı çağdaşlar bunu genişletmiştir.
• Yolda kalmış (ibnü's-sebîl): Memleketinde zengin olsa bile malından uzak düşmüş yolcu.

Zekât, usûle (anne-baba ve dedeler) ve fürûa (çocuklar ve torunlar) ve eşe verilemez; çünkü bunların nafakası zekât verene vaciptir. Bunların dışındaki muhtaç akrabalara verilmesi müstehaptır; zira hem sadaka hem de sıla-i rahimdir. Mal zekâtından farklı olan fitre hükümlerini öğrenmek için ona ayrılmış sayfayı ziyaret edebilir, daha fazlasını makalelerde bulabilirsiniz.