Islomiy sanalar

Hijriy yil davomidagi islomiy sanalar

Alloh taolo yil kunlari ichida savoblar koʻpaytiriladigan, musulmonning toatga boʻlgan gʻayrati yangilanadigan yaxshilik mavsumlarini qilgan. Bu sanalarning vaqtini oldindan bilish ularga tayyorgarlik koʻrishga, roʻza, qiyom, haj, umra va silai rahmni rejalashtirishga yordam beradi. Ushbu sahifada eng muhim islomiy sanalar har biriga qolgan vaqt va ularning hijriy hamda milodiy taqvimlardagi taxminiy sanasi bilan koʻrsatiladi.

Ramazon oyi va Qadr kechasi

Ramazon — hijriy yilning toʻqqizinchi oyi; uning roʻzasi Islom arkonlaridan biri, u Alloh Qurʼonni nozil qilgan oydir:

﴿شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ﴾“Ramazon oyi — odamlar uchun hidoyat, hidoyat va ajrimdan iborat ochiq dalillar boʻlib Qurʼon nozil qilingan oydir.”Baqara surasi: 185

Uning kirishi shaʼbonning oʻttizinchi kechasida hilolni koʻrish yoki shaʼbonni oʻttiz kunga toʻldirish bilan sobit boʻladi. Ramazonda Qadr kechasi bor, Alloh u haqda shunday degan:

﴿لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ﴾“Qadr kechasi ming oydan yaxshiroqdir.”Qadr surasi: 3

U Ramazonning oxirgi oʻn kunligida boʻlib, eng umidlisi uning toq kechalaridir, chunki Nabiy ﷺ aytganlar:

«Qadr kechasini Ramazonning oxirgi oʻn kunligining toq kechalaridan qidiringlar»Buxoriy rivoyati

«Kim Qadr kechasini iymon bilan va savob umidida qoim boʻlib oʻtkazsa, uning oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi»Muttafaqun alayh

Muayyan bir kecha qatʼiy belgilanmagan; buning hikmati — musulmon oʻn kunlikning hammasida ijtihod qilishidir. Nabiy ﷺ oxirgi oʻn kunlikda eʼtikof oʻtirar va boshqa paytlarda qilmagan darajada ibodatga berilardilar.

Ramazon hayiti va shavvoldagi olti kun

Ramazon hayiti (Iyd al-Fitr) shavvolning birinchi kuniga toʻgʻri keladi; u roʻzani tugatgani uchun Allohga shukr va xursandchilik kuni boʻlib, ulamolar ittifoqiga koʻra bu kunda roʻza tutish haromdir. Uning sunnatlaridan: hayit namozidan oldin fitr zakotini berish, takbir aytish, gʻusl qilish va chiroyli kiyinish, namozgohga chiqishdan oldin toq sonli xurmo yeyish. Umuman zakotga oid hisob-kitoblar uchun zakot kalkulyatoridan foydalanishingiz mumkin.

Hayitdan keyin shavvol oyidan olti kun — ketma-ket yoki boʻlib-boʻlib — roʻza tutish mustahab, chunki Nabiy ﷺ aytganlar:

«Kim Ramazon roʻzasini tutib, soʻng uning ortidan shavvoldan olti kun roʻza tutsa, butun yil roʻza tutgandek boʻladi»Muslim rivoyati

Zulhijjaning birinchi oʻn kunligi

Tarviya kuni (8-zulhijja)

Bu kunda tamattuʼ qiluvchi hojilar Makkadan haj uchun ehrom bogʻlab, Minoga yoʻl oladilar, u yerda tunab, peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarini jamlamasdan, qasr qilib oʻqiydilar. U shunday nomlangan, chunki odamlar bu kunda keyingi kunlarga tayyorgarlik sifatida suv gʻamlab olishardi.

Arafa kuni (9-zulhijja)

Bu haj kunlarining eng ulugʻi, Arafotda turish (vuquf) hajning eng buyuk ruknidir. Hojidan boshqalarga bu kunda roʻza tutish ulkan savobi sababli mustahab:

«Arafa kuni roʻzasi haqida Allohdan undan oldingi yil va undan keyingi yil (gunohlari)ni kechirishini umid qilaman»Muslim rivoyati

Hoji uchun esa duo va zikrga quvvatli boʻlishi uchun ogʻzi ochiq boʻlgani afzal; bunda Nabiy ﷺ ga ergashiladi, ul zot hajlarida Arafa kuni ogʻizlari ochiq boʻlgan.

Qurbon hayiti va tashriq kunlari (10–13-zulhijja)

Qurbon hayiti (Iyd al-Adho) zulhijjaning oʻninchi kuniga toʻgʻri keladi; bu nahr (qurbonlik) kuni boʻlib, unda hojilar Aqaba jamarasiga tosh otadilar, qurbonlik soʻyadilar, sochlarini oldiradilar va Baytni tavof qiladilar. Hojidan boshqalar uchun hayit namozi va qodir boʻlganlarga qurbonlik soʻyish shariatga muvofiqdir. Undan keyin tashriq kunlari — zulhijjaning oʻn birinchi, oʻn ikkinchi va oʻn uchinchi kunlari keladi, Nabiy ﷺ ular haqida aytganlar:

«Tashriq kunlari yeyish, ichish va Allohni zikr qilish kunlaridir»Muslim rivoyati

Shuning uchun bir qator ulamolar qarashiga koʻra, ularda qurbonlik (hadya) topa olmagan tamattuʼ yoki qiron qiluvchi hojidan boshqaga roʻza tutish joiz emas. Bu kunlarda namozlardan keyin tashriq kunlarining oxirgisi asrigacha muqayyad takbir aytish shariatga muvofiqdir.

Hijriy yangi yil va Ashuro kuni

Muharramning birinchi kuni

Bu yangi hijriy yilning boshlanishi; u Umar ibn Xattob roziyallohu anhu xalifaligi davrida hijratni tarix boshlanishi, muharramni esa oylarning birinchisi qilib belgilaganida qabul qilingan. Sunnatda bu kunni muayyan ibodat bilan xoslash vorid boʻlmagan, ammo u nafsni hisob-kitob qilish va azmni yangilash uchun yaxshi fursatdir. Istalgan sananing milodiy mosini bilish uchun Hijriy sana oʻgirgichidan foydalaning.

Ashuro (10-muharram)

Bu Alloh Muso alayhissalom va uning qavmini Firʼavndan qutqargan kun; Nabiy ﷺ bu kunda roʻza tutganlar va roʻza tutishga buyurganlar, Arafa roʻzasi fazilati zikr qilingan oʻsha hadisning oʻzida uning fazilatini ham bayon qilganlar:

«Ashuro kuni roʻzasi haqida Allohdan undan oldingi yil (gunohlari)ni kechirishini umid qilaman»Muslim rivoyati

Ahli kitobga xilof qilish uchun u bilan birga toʻqqizinchi kuni ham roʻza tutish mustahab, chunki Nabiy ﷺ aytganlar:

«Agar kelasi yilgacha yashasam, albatta toʻqqizinchi kuni roʻza tutaman»Muslim rivoyati

Oq kunlar (Ayyomul-biyz)

Har oyda uch kun roʻza tutish mustahab, afzali — oq kunlar: har bir hijriy oyning oʻn uchinchi, oʻn toʻrtinchi va oʻn beshinchi kunlari; ular kechalari oy nuri bilan oqargani uchun «oq» deb nomlangan. Sahihaynda kelganidek, Nabiy ﷺ Abu Hurayra roziyallohu anhuga har oyda uch kun roʻza tutishni vasiyat qilganlar, oq kunlarning belgilanishi esa Abu Zar roziyallohu anhu hadisida kelgan:

«Agar oyning uch kunida roʻza tutsang, oʻn uchinchi, oʻn toʻrtinchi va oʻn beshinchi kunlarda tut»Termiziy va Nasoiy rivoyati

Bundan zulhijjaning oʻn uchinchi kuni mustasno, chunki u tashriq kunlaridan.

Sanalarning qisqacha jadvali

Sahifadan qanday foydalaniladi?

Sahifaning yuqorisida kunlarda ortga sanovchi hisoblagich bilan yaqinlashayotgan sana, soʻng hijriy sanasi va uning milodiy mosi bilan vaqt tartibida joylashgan sanalar roʻyxati koʻrsatiladi. Bu kunlarning zikrlari uchun elektron tasbehdan foydalanishingiz va maqolalar boʻlimida batafsil oʻqishingiz mumkin.