مناسبت‌های اسلامی

مناسبت‌های اسلامی در طول سال هجری قمری

خداوند متعال در روزهای سال فصل‌هایی برای خیر قرار داده که پاداش‌ها در آن‌ها چندبرابر می‌شود و همت مسلمان برای طاعت تازه می‌گردد. دانستن پیشاپیش زمان این مناسبت‌ها به آمادگی برای آن‌ها و برنامه‌ریزی برای روزه، قیام شب، حج، عمره و صله رحم کمک می‌کند. این صفحه برجسته‌ترین مناسبت‌های اسلامی را همراه با شمارش معکوس هر یک و زمان پیش‌بینی‌شده آن در دو تقویم هجری قمری و میلادی نمایش می‌دهد.

ماه رمضان و شب قدر

رمضان نهمین ماه سال هجری قمری است و روزه آن یکی از ارکان اسلام است و ماهی است که خداوند قرآن را در آن نازل کرد:

﴿شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ﴾«ماه رمضان [همان ماه] است که قرآن در آن نازل شده است؛ هدایتی برای مردم و نشانه‌هایی روشن از هدایت و جداکننده [حق از باطل].»سوره بقره: 185

آغاز آن با رؤیت هلال در شب سی‌ام شعبان یا با کامل شدن سی روز شعبان ثابت می‌شود. در رمضان شب قدر است که خداوند درباره آن فرموده است:

﴿لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ﴾«شب قدر از هزار ماه بهتر است.»سوره قدر: 3

این شب در دهه آخر رمضان است و امیدوارکننده‌ترین آن‌ها شب‌های فرد است، به دلیل فرموده پیامبر ﷺ:

«شب قدر را در شب‌های فرد دهه آخر رمضان بجویید.»روایت بخاری

«هر کس شب قدر را از روی ایمان و به امید پاداش به عبادت برخیزد، گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود.»متفق علیه

شب معینی به‌طور قطعی تعیین نشده است و حکمت آن این است که مسلمان در تمام دهه بکوشد. پیامبر ﷺ در دهه آخر اعتکاف می‌کرد و در آن چنان می‌کوشید که در غیر آن نمی‌کوشید.

عید فطر و شش روز از شوال

عید فطر مصادف با اول شوال است و روز شادی و شکر خدا بر کامل کردن روزه است و روزه گرفتن در آن به اتفاق علما حرام است. از سنت‌های آن: پرداخت زکات فطر پیش از نماز عید، تکبیر گفتن، غسل و آراستگی، و خوردن چند خرما به تعداد فرد پیش از رفتن به مصلی است. برای محاسبه آنچه به‌طور کلی به زکات مربوط است می‌توانید از محاسبه‌گر زکات کمک بگیرید.

پس از عید، روزه شش روز از شوال، پیاپی یا پراکنده، مستحب است، به دلیل فرموده پیامبر ﷺ:

«هر کس رمضان را روزه بگیرد و سپس شش روز از شوال را در پی آن روزه بگیرد، مانند روزه تمام عمر است.»روایت مسلم

دهه نخست ذی‌الحجه

روز ترویه (8 ذی‌الحجه)

روزی است که حاجیان متمتع از مکه برای حج احرام می‌بندند و به سوی منا می‌روند و شب را در آنجا می‌گذرانند و نمازهای ظهر، عصر، مغرب، عشاء و صبح را به صورت قصر و بدون جمع می‌خوانند. این نام از آن روست که مردم در آن روز برای روزهای پس از آن آب برمی‌داشتند.

روز عرفه (9 ذی‌الحجه)

بزرگ‌ترین روز حج است و وقوف در عرفات رکن اعظم حج است. برای غیر حاجی روزه آن به سبب پاداش بزرگش مستحب است:

«روزه روز عرفه را نزد خدا امید دارم که گناهان سال پیش از آن و سال پس از آن را کفاره کند.»روایت مسلم

اما برای حاجی بهتر آن است که روزه نگیرد تا برای دعا و ذکر توان یابد، به پیروی از پیامبر ﷺ که در حج خود در روز عرفه روزه نبود.

عید قربان و ایام تشریق (10–13 ذی‌الحجه)

عید قربان مصادف با دهم ذی‌الحجه است و روز نحر است و در آن حاجیان جمره عقبه را رمی می‌کنند، قربانی می‌کنند، سر می‌تراشند و طواف خانه خدا را به جا می‌آورند. برای غیر حاجی نماز عید و ذبح قربانی برای کسی که توانایی آن را دارد مشروع است. پس از آن ایام تشریق است، یعنی روزهای یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذی‌الحجه، که پیامبر ﷺ درباره آن فرمود:

«ایام تشریق روزهای خوردن و نوشیدن و یاد خداست.»روایت مسلم

از این رو روزه گرفتن در آن‌ها جایز نیست مگر برای حاجی متمتع یا قارن که قربانی (هدی) نیافته باشد، بنا بر آنچه گروهی از اهل علم گفته‌اند. در این روزها تکبیر مقید پس از نمازها تا عصر آخرین روز تشریق مشروع است.

آغاز سال هجری قمری و روز عاشورا

اول محرم

آغاز سال نو هجری قمری است و در دوران خلافت عمر بن خطاب رضی الله عنه مقرر شد، آن‌گاه که هجرت را مبدأ تاریخ و محرم را نخستین ماه قرار داد. در سنت، اختصاص این روز به عبادتی معین نیامده است، اما فرصتی نیکو برای محاسبه نفس و تجدید عزم است. برای دانستن معادل میلادی هر تاریخ، از مبدل تاریخ هجری قمری استفاده کنید.

عاشورا (10 محرم)

روزی است که خداوند موسی علیه السلام و قومش را از فرعون نجات داد. پیامبر ﷺ آن را روزه گرفت و به روزه آن فرمان داد و فضیلتش را در همان حدیثی بیان کرد که فضیلت روزه عرفه را در آن ذکر کرد:

«و روزه روز عاشورا را نزد خدا امید دارم که گناهان سال پیش از آن را کفاره کند.»روایت مسلم

مستحب است همراه آن روز نهم نیز برای مخالفت با اهل کتاب روزه گرفته شود، به دلیل فرموده پیامبر ﷺ:

«اگر تا سال آینده زنده بمانم، حتماً روز نهم را روزه خواهم گرفت.»روایت مسلم

ایام البیض

روزه سه روز از هر ماه مستحب است و بهتر آن است که ایام البیض باشد: سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم هر ماه قمری؛ و از آن رو «بیض» (سپید) نامیده شده‌اند که شب‌هایشان با نور ماه سپید است. پیامبر ﷺ به ابوهریره رضی الله عنه سفارش کرد که از هر ماه سه روز روزه بگیرد، چنان‌که در صحیحین آمده است، و تعیین ایام البیض در حدیث ابوذر رضی الله عنه آمده است:

«هرگاه از ماه سه روز روزه گرفتی، سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم را روزه بگیر.»روایت ترمذی و نسائی

سیزدهم ذی‌الحجه از این حکم مستثناست، زیرا از ایام تشریق است.

جدول خلاصه مناسبت‌ها

چگونه از این صفحه استفاده کنید؟

صفحه، مناسبت پیش رو را در بالا همراه با شمارنده معکوس روزها نمایش می‌دهد، سپس فهرستی از مناسبت‌ها به ترتیب زمانی همراه با تاریخ هجری قمری و معادل میلادی آن. می‌توانید برای اذکار این روزها از تسبیح الکترونیکی کمک بگیرید و در بخش مقالات مطالب بیشتری بخوانید.