Fidya va kafforat kalkulyatori

Islomda fidya va kafforatlar

Alloh taoloning bandalariga rahmatidan biri shuki, U ularga kamchilikni toʻldiradigan, uzr sababli qoldirilgan ibodatlar oʻrnini qoplaydigan yoki sodir boʻlgan xilof amalning asoratini oʻchiradigan narsalarni shariat qildi. Bular jumlasidan fidya va kafforatdir. Umuman olganda, ularning farqi shundaki, fidya mukallaf doimiy ojiz qolgan ibodat evazidir, masalan, roʻza tutolmaydigan keksa kishi kabi; kafforat esa qasamni buzish yoki Ramazon kunduzining hurmatini toptash kabi man qilingan ish gunohini oʻchirish uchun Alloh shariat qilgan jazo va poklanishdir.

Mizan saytidagi fidya va kafforat kalkulyatori har bir tur uchun taomlantirilishi vojib boʻlgan miskinlar sonini, taom miqdorini kilogrammda va taxminiy xarajatni bilishga yordam beradi, shuningdek ojiz qolganda roʻza kabi shariy muqobillarni koʻrsatadi.

Birinchi: roʻza fidyasi

Roʻza fidyasi — musulmon roʻza tutishga ham, qazosini tutishga ham monelik qiluvchi doimiy uzr sababli ogʻiz ochgan har bir kun evaziga bir miskinni taomlantirishdir. Uning asli Alloh taoloning ushbu soʻzidir:

﴿أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ﴾“Sanoqli kunlarda (roʻza tutingiz). Sizlardan kim bemor yoki safarda boʻlsa, boshqa kunlarda (tutib bersin). Unga (qiynalib) toqat qiladiganlar zimmasida bir miskinning taomi fidya boʻladi.”Baqara surasi: 184

Buxoriy rivoyat qilganidek, Ibn Abbos roziyallohu anhumodan sahih tarzda kelishicha, u bu oyat mansux emasligini, u roʻza tuta olmaydigan keksa erkak va keksa ayol haqida ekanini, ular har bir kun oʻrniga bir miskinni taomlantirishlarini aytgan.

Fidya kimga vojib?

• Keksa erkak va keksa ayol — roʻza ularga qattiq mashaqqat tugʻdirsa va unga qodir boʻlishlaridan umid boʻlmasa.
• Ishonchli shifokorlar soʻziga koʻra tuzalishidan umid qilinmaydigan surunkali bemor, masalan, kun boʻyi doimiy ravishda dori yoki ovqatga muhtoj boʻlgan kishi.

Tuzalishidan umid qilinadigan vaqtinchalik bemor, musofir, hayz va nifosdagi ayollar esa ogʻiz ochib, Ramazondan keyin qazosini tutadilar, ularga fidya yoʻq. Agar bemor qazo tutishga imkon topmay vafot etsa, ulamolar jumhuri nazdida unga hech narsa lozim emas.

Ixtilofli boshqa holatlar

Homilador va emizikli ayol ogʻiz ochsa: ulamolar ular oʻzlari yoki farzand uchun qoʻrqsalar, ogʻiz ochishlari mumkinligiga ittifoq qilganlar, soʻng ularga nima lozimligida ixtilof qilganlar: hanafiylar faqat qazo deganlar; shofeʼiylar va hanbaliylar, agar qoʻrquv faqat farzand uchun boʻlsa, qazo bilan birga fidya deganlar; molikiylar esa homilador va emizikli ayol oʻrtasida tafsil qilganlar. Shuningdek, Ramazon qazosini uzrsiz keyingi Ramazon kirguncha kechiktirgan kishi haqida jumhur qazo tutib, har bir kun uchun bir miskinni taomlantiradi deganlar, hanafiylar esa faqat qazo deganlar.

Ikkinchi: qasam kafforati

Qasam kafforati kelajakdagi mumkin boʻlgan ish ustida Alloh taolo nomi bilan qasam ichib, soʻng uni buzgan, yaʼni tark etishga qasam ichgan ishni qilgan yoki qilishga qasam ichgan ishni tark etgan kishiga vojib boʻladi. Alloh taolo uni quyidagi soʻzida bayon qilgan:

﴿لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الْأَيْمَانَ ۖ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ۚ ذَٰلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ﴾“Alloh sizlarni qasamlaringizdagi behuda (soʻz)lar uchun javobgar qilmaydi, lekin (qasdan) bogʻlagan qasamlaringiz uchun javobgar qiladi. Bas, uning kafforati oʻz ahlingizga yediradigan oʻrtacha taomdan oʻn miskinni taomlantirish yoki ularni kiyintirish yoxud bir qulni ozod qilishdir. Kim (bularni) topa olmasa, uch kun roʻza tutadi. Qasam ichganingizda (uni buzsangiz) qasamlaringizning kafforati shudir.”Moida surasi: 89

Qasam kafforati avval ixtiyoriy, soʻng tartib bilandir: qasamini buzgan kishi uch narsadan birini tanlaydi:

1. Oʻn miskinni taomlantirish — oʻz ahliga yediradigan oʻrtacha taomdan.
2. Oʻn miskinni kiyintirish — namozda kifoya qiladigan darajada.
3. Moʻmin qulni ozod qilish — bu zamonamizda amalda mavjud emas.

Agar bu uchalasining hammasidan ojiz boʻlsa, uch kun roʻza tutishga oʻtadi; hanafiylar va hanbaliylar ularning ketma-ketligini shart qilganlar, molikiylar va shofeʼiylar esa eʼtimod qilingan qavlda shart qilmaganlar. Taomlantirish yoki kiyintirishga qodir boʻla turib roʻzaga oʻtish joiz emas.

Uchinchi: Ramazon kunduzida jinsiy yaqinlik kafforati

Kim vojib roʻzada turib Ramazon kunduzida ataylab ayoli bilan yaqinlik qilsa, ulkan gunoh qilgan boʻladi; unga tavba, oʻsha kunning qazosi va ogʻir kafforat vojib boʻladi. Uning asli Abu Hurayra roziyallohu anhuning Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Halok boʻldim, roʻzador holimda ayolimga yaqinlik qildim», degan kishi haqidagi hadisidir. Nabiy ﷺ undan soʻradilar:

«Ozod qiladigan qul topasanmi?» U: «Yoʻq», dedi. «Ketma-ket ikki oy roʻza tutishga qodirmisan?» U: «Yoʻq», dedi. «Oltmish miskinni taomlantirishga imkon topasanmi?» U: «Yoʻq», dedi...Muttafaqun alayh

Ulamolar jumhuri nazdida kafforat tartib bilandir:

1. Moʻmin qulni ozod qilish, agar topa olmasa:
2. Ketma-ket ikki oy roʻza tutish — ularning ketma-ketligini faqat kasallik kabi shariy uzr uzadi; agar bunga qodir boʻlmasa:
3. Oltmish miskinni taomlantirish.

Molikiylar uni ixtiyoriy deb, taomlantirish ularning afzali deganlar. Rozi boʻlgan ayolga kafforat vojibligida ulamolar ixtilof qilganlar: hanafiylar, molikiylar va hanbaliylarning bir rivoyati uni vojib qilgan, shofeʼiylar va hanbaliylarning boshqa rivoyati vojib qilmagan. Majburlangan ayolga esa kafforat yoʻq.

Ramazon kunduzida ataylab yeyish va ichish

Uzrsiz ataylab yeb yoki ichib ogʻiz ochgan kishi haqida fuqaholar ixtilof qilganlar:

• Hanafiylar va molikiylar: unga jinsiy yaqinlik kabi katta kafforat qazo bilan birga vojib, chunki u oyning hurmatini ataylab toptagan.
• Shofeʼiylar va hanbaliylar: unga faqat qazo va chin tavba vojib, kafforat yoʻq, chunki nass xususan jinsiy yaqinlik haqida kelgan.

Har ikki qavlda ham u ulkan gunohkor boʻlib, Alloh taologa tavba qilishi vojib. Unutib yeb yoki ichgan kishining esa roʻzasi sahih va unga hech narsa lozim emas, chunki Nabiy ﷺ: «Kim roʻzador holida unutib yesa yoki ichsa, roʻzasini davom ettirsin, chunki uni Alloh yedirdi va ichirdi», deganlar (Muttafaqun alayh).

Taomlantirish miqdori

Fidya va kafforatlarda har bir miskinga beriladigan miqdorda fuqaholar ixtilof qilganlar:

Koʻplab ulamolar nazdida taom tayyorlab, talab qilingan sondagi miskinlarni chaqirib, ularga toʻyimli tushlik yoki kechki ovqat berish joiz. Hanafiylar qiymatini pulda berishga ruxsat berganlar, jumhur esa vojib — taom deganlar. Ehtiyotliroq yoʻl — har bir miskinga guruch va shunga oʻxshashlardan taxminan bir yarim kilogramm, imkon boʻlsa, biroz ziravor (qatiq) bilan berish.

Fidya va kafforat kalkulyatoridan qanday foydalaniladi?

1. Hisob turini tanlang: roʻza fidyasi, qasam kafforati yoki Ramazon kunduzida jinsiy yaqinlik kafforati.
2. Sonni kiriting: roʻza fidyasida kunlar soni, buzilgan qasamlar soni yoki xilof sodir boʻlgan kunlar soni.
3. Har bir miskin uchun taomlantirish miqdorini tanlang (mudd yoki yarim soʻ) yoki vaznni kilogrammda kiriting.
4. Mamlakatingizdagi asosiy taomning bir kilogramm narxini yoki bitta ovqat narxini kiriting.
5. «Hisoblash»ni bosing — miskinlar soni, umumiy miqdor va taxminiy xarajat koʻrsatiladi.

Amaliy misol

Keksa bir kishi Ramazon roʻzasini toʻliq (30 kun) tuta olmadi va har bir kun uchun 1.5 kg guruch berishni tanladi, bir kilogramm narxi 6 pul birligi:

• Miskinlar soni: 30 miskin (yoki bir miskinga 30 kun).
• Miqdor: 30 × 1.5 = 45 kg.
• Taxminiy xarajat: 45 × 6 = 270 pul birligi.

Agar xuddi shu miqdordagi bitta qasam kafforati boʻlsa, 10 miskin × 1.5 kg = 15 kg, xarajati 90 birlik boʻlardi. Agar jinsiy yaqinlik kafforati boʻlib, egasi roʻzadan ojiz boʻlsa, 60 miskin × 1.5 kg = 90 kg, xarajati 540 birlik boʻlardi.