Фидия және кәффарат калькуляторы

Исламдағы фидия және кәффараттар

Алла Тағаланың құлдарына деген рақымының бірі — оларға кемшілікті толтыратын, себепті жағдайда өтіп кеткен ғибадаттардың орнын толтыратын немесе құқбұзушылық болса, оның ізін өшіретін нәрселерді шариғатқа енгізуі. Солардың қатарында фидия мен кәффарат бар. Жалпы алғанда, олардың айырмашылығы мынада: фидия — міндетті адамның тұрақты түрде шамасы жетпейтін ғибадатының орнына берілетін өтем, мысалы, ораза ұстай алмайтын қарт кісі; ал кәффарат — антты бұзу немесе Рамазан күндізінің қасиетін аяқ асты ету сияқты тыйым салынған істің күнәсін өшіру үшін Алла белгілеген жаза әрі тазалану.

Mizan сайтындағы фидия және кәффарат калькуляторы әр түр бойынша тамақтандырылуы тиіс міскіндердің санын, тамақтың килограмдағы мөлшерін және шамамен құнын білуге көмектеседі, сондай-ақ шамасы келмегенде ораза ұстау сияқты шариғи баламаларды көрсетеді.

Біріншіден: ораза фидиясы

Ораза фидиясы — мұсылман оразаны да, қазаны да ұстауға кедергі келтіретін тұрақты себеппен ауызашар еткен әр күн үшін бір міскінді тамақтандыру. Оның негізі — Алла Тағаланың мына сөзі:

﴿أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ﴾«Санаулы күндер. Сендерден кім науқас немесе сапарда болса, басқа күндерден сонша күн ұстасын. Ал оған әрең шамасы келетіндерге — бір міскінді тамақтандыру фидиясы бар»Бақара сүресі: 184

Бұхари риуаят еткендей, Ибн Аббастан (р.а.) бұл аяттың мансух емес екені, ол ораза ұстай алмайтын қарт ер мен қарт әйел туралы екені, олар әр күннің орнына бір міскінді тамақтандыратыны сахих түрде жеткен.

Фидия кімге міндетті?

• Ораза ұстау өте ауыр тиетін және оған шамасы келеді деген үміт жоқ қарт ер мен қарт әйел.
• Сенімді дәрігерлердің айтуы бойынша айығуға үміт жоқ созылмалы аурумен ауыратын науқас, мысалы, күні бойы тұрақты түрде дәріге немесе тамаққа мұқтаж адам.

Ал айығуға үміт бар уақытша науқас, жолаушы, етеккір мен босанғаннан кейінгі қандағы әйелдер ауызашар етіп, Рамазаннан кейін қазасын өтейді, оларға фидия жоқ. Егер науқас қазаны өтеуге мүмкіндігі болмай қайтыс болса, ғалымдардың басым көпшілігі бойынша оған ештеңе міндетті емес.

Пікір айырмашылығы бар басқа жағдайлар

Жүкті және емізулі әйел ауызашар етсе: ғалымдар олар өздеріне немесе балаға зиян келуінен қорықса, ауызашар етуге болатынына бірауыздан келіскен, кейін оларға не міндетті екені жөнінде келіспеген; ханафилер бойынша тек қаза, шафиғилер мен ханбалилер бойынша қорқыныш тек бала үшін болса, қазамен бірге фидия, ал мәликилерде жүкті мен емізулі әйел арасында бөлек түсіндірме бар. Сол сияқты, себепсіз келесі Рамазан кіргенше Рамазан қазасын кешіктірген адам туралы көпшілік ғалымдар ол қазасын өтеп, әр күн үшін бір міскінді тамақтандырады десе, ханафилер тек қаза дейді.

Екіншіден: ант кәффараты

Ант кәффараты Алла Тағаламен болашақтағы мүмкін іске ант беріп, кейін оны бұзған — яғни, тастаймын деп ант берген ісін істеген немесе істеймін деп ант берген ісін тастаған — адамға міндетті. Алла Тағала оны мына сөзінде түсіндірген:

﴿لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الْأَيْمَانَ ۖ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ۚ ذَٰلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ﴾«Алла сендерді анттарыңдағы мәнсіз сөз үшін жазаламайды, бірақ шын ниетпен берген анттарың үшін жазалайды. Оның кәффараты — отбасыңды тамақтандыратын орташа тамақпен он міскінді тамақтандыру, не оларды киіндіру, не бір құлды азат ету. Ал кім мұны таппаса, үш күн ораза ұстау. Бұл — ант берген кездегі анттарыңның кәффараты»Мәида сүресі: 89

Сонымен ант кәффараты алдымен таңдау, содан кейін рет бойынша: антын бұзған адам үш нәрсенің бірін таңдайды:

1. Отбасын тамақтандыратын орташа тамақпен он міскінді тамақтандыру.
2. Намазға жарамды киіммен он міскінді киіндіру.
3. Мүмін құлды азат ету; бұл біздің заманымызда іс жүзінде мүмкін емес.

Егер осы үшеуіне де шамасы келмесе, үш күн ораза ұстауға көшеді; ханафилер мен ханбалилер оның қатарынан болуын шарт еткен, ал мәликилер мен шафиғилер негізгі көзқарастарында бұны шарт етпеген. Тамақтандыруға немесе киіндіруге шамасы бола тұра оразаға көшуге болмайды.

Үшіншіден: Рамазан күндізгі жыныстық қатынас кәффараты

Кім парыз оразаны ұстап жүріп, Рамазан күндізі әдейі әйелімен жақындасса, үлкен күнә жасаған болады; оған тәубе ету, сол күннің қазасын өтеу және ауыр кәффарат міндетті. Оның негізі — Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) келіп: «Мен құрыдым, ораза ұстап жүріп әйеліммен жақындасып қойдым», — деген кісі туралы Әбу Һурайраның (р.а.) хадисі; сонда Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) одан сұрады:

«Азат ететін құл таба аласың ба?» Ол: «Жоқ», — деді. «Екі ай қатарынан ораза ұстай аласың ба?» Ол: «Жоқ», — деді. «Алпыс міскінді тамақтандыруға шамаң бар ма?» Ол: «Жоқ», — деді...Бұхари мен Муслим риуаят еткен

Көпшілік ғалымдар бойынша кәффарат рет бойынша орындалады:

1. Мүмін құлды азат ету; таппаса:
2. Екі ай қатарынан ораза ұстау; олардың қатарлылығын тек науқас сияқты шариғи себеп қана бұзады; оған шамасы келмесе:
3. Алпыс міскінді тамақтандыру.

Мәликилер оны таңдау бойынша деп, тамақтандыруды ең абзалы деген. Ғалымдар ерікті түрде көнген әйелге кәффараттың міндеттілігі жөнінде келіспеген: ханафилер, мәликилер және ханбалилердің бір риуаяты оны міндетті деген, ал шафиғилер мен ханбалилердің басқа риуаяты міндетті емес деген. Ал мәжбүрленген әйелге кәффарат жоқ.

Рамазан күндізі әдейі жеп-ішу

Фақиһтар себепсіз әдейі жеп-ішіп оразасын бұзған адам туралы әртүрлі пікір айтқан:

• Ханафилер мен мәликилер: айдың қасиетін әдейі аяқ асты еткендіктен, оған жыныстық қатынастағыдай үлкен кәффарат қазамен бірге міндетті.
• Шафиғилер мен ханбалилер: оған тек шын тәубемен бірге қаза міндетті, кәффарат жоқ, өйткені нас тек жыныстық қатынас туралы келген.

Екі көзқарас бойынша да ол үлкен күнәкар және оған Алла Тағалаға тәубе ету міндетті. Ал ұмытып жеп-ішкен адамның оразасы жарамды және оған ештеңе міндетті емес, өйткені Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Кім ораза ұстап жүріп ұмытып жесе немесе ішсе, оразасын толықтырсын, өйткені оны Алла тамақтандырып, сусындатты», — деген (Бұхари мен Муслим).

Тамақтандыру мөлшері

Фақиһтар фидия мен кәффараттарда әр міскінге берілетін мөлшер жөнінде әртүрлі пікір айтқан:

Көптеген ғалымдар бойынша тамақ әзірлеп, қажетті сандағы міскіндерді шақырып, оларға тойымды түскі немесе кешкі ас беруге болады. Ханафилер құнын ақшалай беруге рұқсат еткен, ал көпшілік ғалымдар міндетті нәрсе — тамақ дейді. Сақтыққа жақыны — әр міскінге шамамен бір жарым килограмм күріш немесе соған ұқсас азық, мүмкін болса, қатығымен бірге беру.

Фидия және кәффарат калькуляторын қалай пайдалану керек?

1. Есептеу түрін таңдаңыз: ораза фидиясы, ант кәффараты немесе Рамазан күндізгі жыныстық қатынас кәффараты.
2. Санды енгізіңіз: ораза фидиясында күндер саны, бұзылған анттар саны немесе құқбұзушылық болған күндер саны.
3. Әр міскінге тамақтандыру мөлшерін таңдаңыз (мудд немесе жарты са') немесе салмақты килограммен енгізіңіз.
4. Бір килограмм бағасын енгізіңіз — еліңіздегі негізгі азықтың бағасын немесе бір ас құнын.
5. Міскіндер санын, жалпы мөлшерді және шамамен құнын көру үшін «Есептеу» түймесін басыңыз.

Практикалық мысал

Жасы ұлғайған бір кісі Рамазанның толық оразасын (30 күн) ұстай алмады және әр күн үшін 1.5 кг күріш беруді таңдады, бір килограмның бағасы 6 ақша бірлігі:

• Міскіндер саны: 30 міскін (немесе бір міскін 30 күн).
• Мөлшері: 30 × 1.5 = 45 кг.
• Шамамен құны: 45 × 6 = 270 ақша бірлігі.

Егер дәл сол мөлшермен бір ант кәффараты болса, 10 міскін × 1.5 кг = 15 кг, құны 90 бірлік болар еді. Ал егер жыныстық қатынас кәффараты болып, иесі оразаға шамасы келмесе, 60 міскін × 1.5 кг = 90 кг, құны 540 бірлік болар еді.