Kalkulator Zakat Fitrah

Apakah zakat fitrah?

Zakat fitrah ialah sedekah wajib yang dikeluarkan ketika berakhirnya bulan Ramadan yang mulia, dan ia juga dinamakan «sedekah fitrah» dan «zakat badan» atau «zakat kepala», kerana ia diwajibkan ke atas individu dan bukan ke atas harta. Ia disyariatkan pada tahun kedua Hijrah, iaitu tahun yang sama puasa Ramadan difardukan. Ia berbeza daripada zakat harta kerana ia tidak disyaratkan nisab menurut jumhur dan tidak disyaratkan cukup haul, sebaliknya ia berkait dengan mendapati waktu berakhirnya Ramadan.

Sedekah ini mempunyai hikmah yang besar; ia menampung kekurangan atau perkara sia-sia yang mungkin berlaku daripada orang yang berpuasa sepanjang puasanya, dan memasukkan kegembiraan ke dalam hati fakir miskin pada Hari Raya, supaya tiada lagi orang yang memerlukan dalam masyarakat Muslim yang meminta-minta pada hari kegembiraan dan kesukaan.

«Rasulullah ﷺ mewajibkan zakat fitrah sebagai penyuci bagi orang yang berpuasa daripada perkara sia-sia dan kata-kata kotor, dan sebagai makanan bagi orang-orang miskin.»Riwayat Abu Dawud dan Ibn Majah daripada hadis Ibn Abbas r.a.

Kalkulator zakat fitrah di laman Mizan membantu anda mengetahui kadar yang wajib ke atas anda dan orang di bawah tanggungan anda, dalam kilogram makanan atau dalam anggaran nilai wang bagi sesiapa yang mengambil pendapat ulama yang mengharuskannya.

Hukum zakat fitrah

Zakat fitrah wajib ke atas setiap Muslim menurut majoriti besar ulama, dan sebahagian mereka menyebutnya sebagai fardu. Asalnya ialah hadis Ibn Umar r.a.:

«Rasulullah ﷺ mewajibkan zakat fitrah segantang (sa') kurma atau segantang barli ke atas hamba dan orang merdeka, lelaki dan perempuan, kanak-kanak dan orang dewasa daripada kalangan orang Islam, dan baginda memerintahkan agar ia ditunaikan sebelum orang ramai keluar untuk solat (Hari Raya).»Muttafaq 'alaih

Hadis ini menunjukkan kewajipan yang umum ke atas setiap Muslim, sama ada lelaki atau perempuan, kanak-kanak atau dewasa, bahawa yang wajib ialah segantang (sa') makanan, dan bahawa waktu utama untuk menunaikannya ialah sebelum solat Hari Raya.

Ke atas siapakah zakat fitrah wajib?

Menurut jumhur fuqaha, zakat fitrah wajib ke atas setiap Muslim yang memiliki lebihan daripada makanannya dan makanan orang di bawah tanggungannya pada hari dan malam Hari Raya, serta keperluan asasinya. Maka jumhur tidak mensyaratkan dia memiliki nisab zakat, berbeza dengan mazhab Hanafi yang mensyaratkan pemilikan nisab yang melebihi keperluan asasi.

• Seorang Muslim mengeluarkannya untuk dirinya sendiri dan untuk setiap orang yang wajib dia tanggung nafkahnya menurut syarak, seperti isteri, anak-anak kecil dan ibu bapa yang memerlukan.
• Bayi yang lahir sebelum terbenam matahari pada hari terakhir Ramadan wajib dikeluarkan zakat untuknya; yang lahir selepas itu tidak wajib tetapi disunatkan.
• Janin dalam kandungan ibunya tidak wajib dikeluarkan zakat untuknya menurut jumhur, dan sebahagian ahli ilmu menyunatkan mengeluarkannya, dan ini diriwayatkan daripada Uthman bin Affan r.a.
• Orang yang meninggal dunia sebelum terbenam matahari pada malam Hari Raya tidak wajib dikeluarkan zakat untuknya; yang meninggal selepas itu, ia wajib dikeluarkan daripada harta peninggalannya menurut pendapat yang menganggap kewajipan bermula dengan terbenam matahari.
• Anak dewasa yang mempunyai pendapatan sendiri mengeluarkannya untuk dirinya sendiri, dan jika bapanya mengeluarkannya untuknya dengan izinnya, maka ia memadai.

Kadar zakat fitrah

Kadar yang wajib bagi setiap orang ialah segantang (sa') daripada makanan asasi penduduk negeri, seperti kurma, barli, gandum, beras, kismis, aqit (keju kering) dan seumpamanya. Sa' ialah sukatan isi padu dan bukan timbangan, iaitu ia diukur dengan isi padu dan bukan berat; ia bersamaan empat cupak (mudd), dan secupak ialah sepenuh dua telapak tangan lelaki yang sederhana. Oleh itu, berat segantang berbeza mengikut jenis makanan dan ketumpatannya; contohnya segantang beras lebih berat daripada segantang barli.

Perbezaan ini berpunca daripada perbezaan pendapat ulama semasa dalam menukar sukatan lama kepada berat moden, dan perbezaan ketumpatan makanan; perkara ini ada keluasan, dan sesiapa yang mengeluarkan lebih banyak, dia telah berhati-hati dalam agamanya dan menambah kebaikan. Mazhab Hanafi berpendapat yang wajib daripada gandum ialah setengah gantang, dan daripada selainnya segantang penuh.

Waktu mengeluarkan zakat fitrah

Zakat fitrah mempunyai beberapa waktu yang berbeza hukumnya:

1. Waktu wajib: terbenam matahari pada hari terakhir Ramadan menurut jumhur daripada mazhab Syafie dan Hanbali serta satu pendapat dalam mazhab Maliki, dan terbit fajar pada Hari Raya menurut mazhab Hanafi.
2. Waktu afdal: pagi Hari Raya selepas solat Subuh dan sebelum solat Hari Raya, berdasarkan hadis Ibn Umar yang lalu.
3. Waktu harus: sehari atau dua hari sebelum Hari Raya, dan para sahabat r.a. melakukan demikian sebagaimana dalam Sahih al-Bukhari. Mazhab Syafie mengharuskan menyegerakannya dari awal Ramadan, dan mazhab Hanafi mengharuskan mendahulukannya secara mutlak.
4. Waktu qada: selepas solat Hari Raya; sesiapa yang melewatkannya selepas solat tanpa uzur, dia berdosa menurut ramai ulama, dan kewajipan mengeluarkannya kekal dalam tanggungannya sebagai qada. Sebahagian ulama memakruhkan melewatkannya selepas solat dan mengharamkan melewatkannya selepas hari raya.

Hukum mengeluarkan nilai dalam bentuk wang

Ini antara masalah masyhur yang diperselisihkan oleh para fuqaha:

• Jumhur fuqaha daripada mazhab Maliki, Syafie dan Hanbali berpendapat yang wajib ialah mengeluarkannya dalam bentuk makanan sebagaimana dinaskan dalam hadis, dan nilai wang tidak memadai, kerana Nabi ﷺ menentukannya daripada makanan walaupun wang wujud pada zaman baginda.
• Mazhab Hanafi serta sekumpulan ulama salaf dan semasa mengharuskan mengeluarkan nilai dalam bentuk wang, dan mereka berpandangan tujuannya ialah mencukupkan keperluan fakir pada Hari Raya, dan wang mungkin lebih bermanfaat baginya dalam sesetengah keadaan.

Yang lebih berhati-hati ialah mengeluarkannya dalam bentuk makanan untuk keluar daripada khilaf; sesiapa yang berada di negara yang ulamanya berfatwa mengharuskan nilai wang, atau keperluan fakir kepada wang adalah jelas, maka dia boleh mengambil pendapat yang mengharuskannya. Oleh itu kalkulator memaparkan kadar dalam kilogram makanan terlebih dahulu, kemudian anggaran nilai berdasarkan harga sekilogram yang anda masukkan.

Kepada siapakah zakat fitrah diberikan?

Ramai ahli ilmu berpendapat zakat fitrah diagihkan kepada fakir dan miskin secara khusus, berdasarkan sabda dalam hadis «sebagai makanan bagi orang-orang miskin»; ini pendapat mazhab Maliki dan pilihan sekumpulan ulama muhaqqiq. Mazhab Syafie dan lain-lain berpendapat ia diagihkan kepada lapan asnaf zakat yang disebut dalam Surah at-Taubah, seperti zakat harta. Yang lebih utama ialah mendahulukan fakir dan miskin, terutamanya kaum kerabat dan jiran yang memerlukan.

• Harus memberikan zakat seorang kepada beberapa orang fakir, dan harus memberikan zakat sekumpulan orang kepada seorang fakir.
• Ia tidak diberikan kepada orang yang wajib ditanggung nafkahnya oleh pembayar zakat seperti ibu bapa, anak-anak dan isteri.
• Asalnya ia dikeluarkan di negeri tempat seorang Muslim mendapati waktu wajib, dan harus memindahkannya kerana keperluan atau maslahah yang kuat menurut ramai ulama semasa.
• Harus mewakilkan pertubuhan kebajikan yang dipercayai untuk mengeluarkannya, dengan syarat ia sampai kepada yang berhak pada waktunya.

Bagaimanakah menggunakan kalkulator zakat fitrah?

1. Masukkan bilangan individu yang akan anda keluarkan zakat untuk mereka, termasuk diri anda, isteri, anak-anak dan orang di bawah tanggungan anda.
2. Pilih jenis makanan asasi di negara anda (beras, gandum, kurma, barli...) atau tentukan berat segantang yang anda guna pakai (2.04, 2.5 atau 3 kg).
3. Masukkan harga sekilogram makanan ini di negara anda jika anda ingin mengetahui kos atau nilai wangnya.
4. Tekan «Kira» untuk memaparkan jumlah kuantiti dalam kilogram dan anggaran kos.

Contoh praktikal

Sebuah keluarga terdiri daripada bapa, ibu dan tiga orang anak, iaitu lima orang, dan menggunakan anggaran segantang 2.5 kg beras, dengan harga sekilogram 8 unit mata wang:

• Kuantiti wajib: 5 × 2.5 = 12.5 kg beras.
• Anggaran kos: 12.5 × 8 = 100 unit mata wang.

Jika anda menggunakan anggaran 3 kg sebagai langkah berhati-hati, kuantitinya ialah 15 kg dan kosnya 120 unit mata wang.

Untuk mengetahui hukum zakat harta, emas dan saham, gunakan kalkulator zakat harta, dan untuk mengetahui hukum orang yang tidak mampu berpuasa, lihat halaman fidyah dan kaffarah.