Kalkulator Faraid

Ilmu faraid: kedudukan dan kepentingannya

Ilmu faraid, atau ilmu pusaka, ialah ilmu yang dengannya diketahui siapa yang mewarisi dan siapa yang tidak mewarisi, serta kadar bahagian setiap waris daripada harta pusaka. Allah Ta'ala sendiri telah menetapkan pembahagian pusaka dalam Kitab-Nya yang mulia secara terperinci, dan tidak menyerahkannya kepada ijtihad sesiapa, kerana ia berkait dengan hak-hak dan pertikaian. Dia menutup ayat-ayat pusaka dengan firman-Nya ﴿فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ﴾ “(sebagai) ketetapan daripada Allah”, sebagai penegasan bahawa ia pembahagian Ilahi yang adil yang tidak boleh diingkari.

﴿يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ﴾“Allah perintahkan kamu mengenai (pembahagian harta pusaka untuk) anak-anak kamu, iaitu bahagian seorang anak lelaki menyamai bahagian dua orang anak perempuan.”Surah an-Nisa': 11

«Berikanlah bahagian-bahagian faraid kepada yang berhak menerimanya; apa yang berbaki adalah untuk lelaki yang paling hampir.»Muttafaq 'alaih

Kalkulator faraid di laman Mizan membantu anda membahagikan harta pusaka mengikut hukum faraid yang diguna pakai oleh jumhur fuqaha; ia menentukan waris yang berhak, waris yang terhijab, dan bahagian setiap waris dalam bentuk pecahan, peratusan dan jumlah wang.

Rukun, syarat dan penghalang pusaka

Rukun pusaka

1. Al-Muwarrith (pewaris): iaitu si mati yang harta pusakanya dibahagikan.
2. Al-Warith (waris): iaitu orang yang masih hidup yang berhak mendapat sebahagian harta pusaka kerana salah satu sebab pusaka (perkahwinan, nasab atau wala').
3. Al-Mawruth (harta pusaka): iaitu tirkah, ialah harta dan hak yang ditinggalkan oleh si mati.

Syarat pusaka

• Kematian pewaris dapat dipastikan secara hakiki, atau secara hukmi seperti orang hilang (mafqud) yang diputuskan oleh hakim sebagai telah mati.
• Kehidupan waris dapat dipastikan ketika kematian pewaris, walaupun kehidupan secara taqdiri seperti janin dalam kandungan.
• Diketahui sebab yang membawa kepada pusaka seperti perkahwinan atau kekerabatan dan darjatnya.

Penghalang pusaka

• Pembunuhan: pembunuh dengan sengaja secara zalim tidak mewarisi daripada orang yang dibunuhnya; bagi jenis pembunuhan lain terdapat perincian antara mazhab.
• Perbezaan agama: berdasarkan sabda Nabi ﷺ: «Orang Islam tidak mewarisi orang kafir, dan orang kafir tidak mewarisi orang Islam» (Muttafaq 'alaih).
• Perhambaan: dan ia tidak wujud pada zaman kita.

Hak-hak berkaitan harta pusaka sebelum pembahagian

Harta pusaka tidak terus dibahagikan kepada waris, sebaliknya didahulukan beberapa hak mengikut tertib berikut:

1. Pengurusan jenazah: seperti memandikan, mengkafankan dan mengebumikan dengan cara yang makruf, tanpa berlebihan dan tanpa kekurangan.
2. Melunaskan hutang: sama ada hutang kepada Allah seperti zakat, kaffarah dan haji wajib, atau hutang kepada manusia seperti pinjaman dan mahar tertangguh; hutang yang berkait dengan ain harta pusaka seperti gadaian didahulukan menurut jumhur fuqaha.
3. Melaksanakan wasiat: dalam had satu pertiga daripada baki selepas hutang, dan kepada bukan waris, berdasarkan sabda Nabi ﷺ kepada Sa'd bin Abi Waqqas: «Satu pertiga, dan satu pertiga itu sudah banyak» (Muttafaq 'alaih). Apa yang melebihi satu pertiga atau diberikan kepada waris bergantung pada persetujuan para waris.
4. Membahagikan baki kepada waris mengikut furud dan 'asabah.

Ashabul furud dan enam bahagian tetap

Bahagian-bahagian tetap (furud) yang ditentukan dalam Kitab Allah Ta'ala ada enam, dan perinciannya datang dalam ayat-ayat pusaka dalam Surah an-Nisa' (ayat 11, 12 dan 176):

﴿وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِن لَّمْ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٌ ۚ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ﴾“Dan bagi kamu satu perdua daripada harta yang ditinggalkan oleh isteri-isteri kamu jika mereka tidak mempunyai anak; tetapi jika mereka mempunyai anak, maka kamu beroleh satu perempat daripada harta yang mereka tinggalkan.”Surah an-Nisa': 12

Ditambah kepada bahagian-bahagian ini satu pertiga daripada baki bagi ibu dalam dua masalah 'Umariyyatain (suami, bapa dan ibu; atau isteri, bapa dan ibu), dan ini pendapat jumhur sahabat dan fuqaha.

'Asabah

'Asabah ialah waris yang mengambil apa yang berbaki selepas ashabul furud, atau mengambil keseluruhan harta pusaka jika mereka bersendirian, dan gugur jika tiada apa-apa yang berbaki. Ia terbahagi kepada tiga jenis:

• 'Asabah bin-nafs: setiap lelaki yang nasabnya kepada si mati tidak diselangi oleh perempuan, seperti anak lelaki, cucu lelaki daripada anak lelaki, bapa, datuk, saudara lelaki seibu sebapa atau sebapa, bapa saudara dan anak-anak lelaki mereka; didahulukan yang paling hampir dari segi jihah, kemudian darjat, kemudian kekuatan.
• 'Asabah bil-ghair: perempuan yang mempunyai bahagian tetap bersama saudara lelakinya yang sedarjat dengannya, seperti anak perempuan bersama anak lelaki; mereka berkongsi baki dengan bahagian lelaki menyamai dua bahagian perempuan.
• 'Asabah ma'al-ghair: saudara perempuan seibu sebapa atau sebapa bersama anak perempuan atau cucu perempuan daripada anak lelaki, maka dia mengambil baki.

Hijab: hirman dan nuqsan

Hijab ialah menghalang seorang waris daripada keseluruhan atau sebahagian pusaka kerana adanya waris lain, dan ia terbahagi kepada dua jenis:

• Hijab hirman: waris dihalang sepenuhnya daripada mewarisi, seperti anak lelaki menghijab cucu lelaki, bapa menghijab datuk, dan anak lelaki atau bapa menghijab saudara-saudara. Hijab hirman tidak berlaku ke atas enam waris: bapa, ibu, anak lelaki, anak perempuan, suami dan isteri.
• Hijab nuqsan: waris berpindah daripada bahagian yang lebih besar kepada bahagian yang lebih kecil, seperti suami berpindah daripada satu perdua kepada satu perempat dengan adanya keturunan yang mewarisi, dan ibu berpindah daripada satu pertiga kepada satu perenam dengan adanya keturunan yang mewarisi atau beberapa orang saudara.

'Aul dan radd

'Aul ialah apabila jumlah saham ashabul furud melebihi asal masalah, maka kekurangan dikenakan ke atas semua mengikut nisbah bahagian mereka; contohnya seorang wanita meninggal dunia meninggalkan suami dan dua saudara perempuan seibu sebapa: suami mendapat satu perdua dan dua saudara perempuan mendapat dua pertiga, maka masalah itu di-'aul-kan daripada 6 kepada 7. Umar bin al-Khattab r.a. telah memutuskannya dengan mesyuarat para sahabat, dan majoriti besar fuqaha berpegang dengannya.

Radd ialah kebalikan 'aul, iaitu apabila harta pusaka melebihi bahagian-bahagian tetap dan tiada 'asabah, maka baki dikembalikan kepada ashabul furud mengikut nisbah bahagian mereka. Jumhur fuqaha yang berpendapat dengan radd menyatakan ia tidak dikembalikan kepada suami atau isteri; jika tiada selain mereka daripada ashabul furud dan tiada 'asabah, fuqaha terkemudian berfatwa supaya dikembalikan kepada mereka atau diwariskan kepada dzawil arham bergantung pada mazhab dan undang-undang.

Metodologi yang digunakan oleh kalkulator

Kalkulator ini berpegang pada pendapat jumhur fuqaha dalam masalah-masalah khilaf, yang paling utama antaranya:

Datuk bersama saudara

Abu Hanifah rahimahullah, mengikut Abu Bakar as-Siddiq r.a., berpendapat bahawa datuk menghijab saudara seibu sebapa dan sebapa sebagaimana bapa menghijab mereka. Jumhur fuqaha daripada mazhab Maliki, Syafie dan Hanbali, serta dua sahabat Abu Hanifah, mengikut Zaid bin Thabit r.a., berpendapat bahawa datuk berkongsi (muqasamah) dengan saudara-saudara seolah-olah dia seorang saudara, dan diberikan yang lebih menguntungkannya antara muqasamah atau satu pertiga harta (atau satu pertiga baki dan satu perenam harta apabila ada ashabul furud). Kalkulator mengikut pendapat jumhur dalam muqasamah, dan memberi peringatan tentang pendapat mazhab Hanafi yang diguna pakai oleh sesetengah undang-undang keluarga.

Masalah musytarakah

Iaitu: suami, ibu atau nenek, dua orang atau lebih saudara seibu, dan seorang atau lebih saudara lelaki seibu sebapa. Bahagian-bahagian tetap menghabiskan harta pusaka dan tiada apa-apa yang berbaki untuk saudara seibu sebapa. Mazhab Maliki dan Syafie berpendapat saudara seibu sebapa dikongsikan bersama saudara seibu dalam satu pertiga secara sama rata, manakala mazhab Hanafi dan Hanbali berpendapat saudara seibu sebapa gugur. Kalkulator memberi peringatan apabila masalah ini dan yang seumpamanya seperti al-Akdariyyah muncul, supaya pengguna merujuk kepada mazhab atau undang-undang yang diguna pakai di negaranya.

Contoh praktikal pembahagian harta pusaka

Seorang lelaki meninggal dunia meninggalkan: isteri, ibu, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan, dan selepas pengurusan jenazah, pelunasan hutang dan pelaksanaan wasiat, harta pusaka bersihnya berjumlah 720,000 unit mata wang.

• Isteri: satu perlapan, kerana ada keturunan yang mewarisi.
• Ibu: satu perenam, kerana ada keturunan yang mewarisi.
• Anak lelaki dan anak perempuan: baki secara 'asabah, bahagian lelaki menyamai dua bahagian perempuan.

Asal masalah ialah 24 (gandaan sepunya bagi satu perlapan dan satu perenam): isteri 3, ibu 4, dan baki 17 untuk anak lelaki dan anak perempuan; ia tidak boleh dibahagikan kepada 3 kepala (anak lelaki dua kepala dan anak perempuan satu kepala), maka masalah itu ditashih dengan mendarabkannya dengan 3 menjadi 72:

Nilai satu saham: 720,000 ÷ 72 = 10,000.

Bagaimanakah menggunakan kalkulator faraid?

1. Tentukan jantina si mati (lelaki atau perempuan), untuk menentukan suami atau isteri-isteri.
2. Masukkan jumlah nilai harta pusaka, kemudian kos pengurusan jenazah, hutang dan wasiat jika ada.
3. Masukkan waris yang masih hidup dan bilangan mereka: pasangan, usul (bapa, ibu, datuk, nenek), furu' (anak lelaki, anak perempuan, cucu lelaki...), dan hawasyi (saudara lelaki, saudara perempuan, bapa saudara...).
4. Tekan «Kira» untuk memaparkan senarai waris yang berhak, waris yang terhijab dan sebab hijabnya, asal masalah, saham setiap waris dan bahagiannya dalam jumlah wang.

Untuk mengetahui hukum zakat harta warisan selepas diterima, gunakan kalkulator zakat, dan anda akan menemui lebih banyak huraian dalam artikel.